Muhasebe Sistemi Uygulama Genel TebliğiMSUGT · Muhasebenin Temel Kavramları, Mali Tablo İlkeleri ve Tekdüzen Hesap Planı

Bu hesap, işletmenin elinde bulunan ulusal ve yabancı paraların TL. karşılığının izlenmesi için kullanılır. İşleyişi: Tahsil olunan para tutarları borç, ödemeler ve bankaya yatırılan para tutarları alacak kaydedilir. Hesap daima borç bakiyesi verir veya sıfır olur. Hiçbir şekilde alacak bakiyesi vermez.

Bu hesap, gerçek ve tüzel kişiler tarafından işletmeye verilmiş olup, henüz tahsil için bankaya verilmemiş veya ciro edilmemiş olan çeklerin izlenmesini sağlar. 5 5 - îşleyişi : Alınan çeklerin yazılı değerleri ile borç, bankadan tahsil veya ciro edildiğinde alacak kaydedilir,

Bu hesap, işletmece yurt içi ve yurt dışı banka ve benzeri finans kurumlarına yatırılan ve çekilen paraların izlenmesini kapsar. İşleyişi ; Bankalara para olarak veya hesaben yatırılan değerler borç, çekilen tutarlar İle üçüncü kişilerce tahsil edildiği anlaşılan çek ve ödeme emirleri alacak kaydedilir.

İşletmenin üçüncü kişilere bankalardan çekle veya ödeme emri ile yapacağı Ödemeler bu hesapta izlenir. İşleyişi Kişilere çek ve ödeme emri verildiğinde hesaba alacak; çek ve ödeme emirlerinin bankadan tahsil edildiği anlaşıldığında bu hesaba borç, bankalar hesabına alacak kaydedilir.

Nitelikleri itibarıyla hazır değer sayılan pullar, vadesi gelmiş kuponlar, tahsil edilecek banka ve posta havaleleri (yoldaki paralar gibi) değerleri kapsar. İşleyişi: Bu değerler elde edildiğinde hesabın borcuna, elden çıkarıldığında da hesabın alacağına kaydedilir.

VE BONOLARI Özel sektörün çıkartmış bulunduğu tahvil, senet ve bonolar bu hesapta izlenir.

Kamu tarafından çıkartılmış bulunan tahvil, senet ve bonolar bu hesapta izlenir.

Hisse senetleri, kamu ve özel sektör tarafından çıkarılmış, bulunan tahvil, bono ve senetlerin dışındaki diğer menkul kıymetlerin takip edildiği hesaptır. Menkul Kıymetler hesaplarının İşleyişi: Menkul kıymetler edildiğinde alış bedeli üzerinden yukarıdaki hesaplara borç, elden çıkartıIdığında İse, aynı bedel ile alacak kaydedilir. Menkul kıymetlerin satınalma giderleri "65- Diğer Faaliyetlerden Olağan Gider Ve Zararlar" grubundaki ilgili gider hesabında izlenir. Menkul kıymetlerin satışından doğan zararlar- "Diğer Faaliyetlerden Olağan Gider »e Zararlar" grubundaki ilgili hesapta; karlar ise "64- Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Karlar" grubundaki ilgili hesapta izlenir.

MENKUL KIYMETLE» DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-) Menkul kıymetlerin borsa veya piyasa değerlerinde önemli ölçüde /a da sürekli olarak değer azalması olduğu tespit edildiğinde ortaya, çıkacak zararların karşılanması amacı ile ayrılması gereken karşılıkların izlendiği hesaptır. İşleyişi Değer azalışları için azalışın tamamını karşılayacak olan tutar bu hesaba alacak "65* Diğer Faaliyetlerden Olağan Gider ve Zararlar" grubunda yer alan "654-' Karşılık Gidenleri" hesabına borç kaydedilir. Kendisine karşılık ayrılmış olan menkul kıymet elden, çıkarıldığında veya değer düşüklüğünün gerçekleşmemesi halinde bu hesaba borç kaydedilerek, karşılık tutarı "644- Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabı"na aktarılarak kapatılır. 1*- TİCARİ ALACAKLAR Bir yıl içinde paraya dönüşmesi öngörülen ve işletmenin ticari ilişkisi nedeniyle ortaya çıkan senetli ve senetsiz alacaklar bu hesap grubunda gösterilir. Ticari ilişkilerden dolayı arta kuruluş, iştirak ve bağlı ortaklık­ lardan olan alacaklar varsa, bu grupdaki ilgili hesapların ayrıntılarında açıkça gösterilir. Bü grupta aşağıdaki hesaplar yer alır. — 5 7 -

Bu hesap, işletmenin faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmet satışlarından kaynaklanan senetsiz alacaklarının izlenmedi .için kullanılır. İşleyişi: Senetsiz alacağın doğması 11e bu hesaba borç, tahsil edilmesi halinde (ödemeler, aktarmalar ve hesaben mahsuplar dahil) alacak kaydedilir.

Bu hesap, işletmenin faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmet satışlarından kaynaklanan senede bağlanmış alacaklarını kapsar. İşleyişi: Alınan senet tutarları bu hesaba borç, tahsilinde ise alacak kaydedilir.

Bilanço, gününde, senetli alacakların tasarruf değeri ile değerlenmesini sağlamak üzere alacak senetleri için ayrılan reeskont tutarları­ nın izlenmesinde kullanılır. İşleyişi: Hesaplanan reeskont tutarları bu hesaba alacak, "65- Diğer Faaliyet- lerden Olağan Gider ve Zararlar" grubundaki "652<- Reeskont Faiz Giderleri Hesabı"na gider yazılır. İzleyen dönemde bu hesap "65- Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Kârlar" grubundaki "642- Faiz Gelirleri Hesabı"na aktarılarak kapatılır.

İşletmece Üçüncü kişilere karşı bir işin yapılmasının üstlenilmesi veya bir sözleşmenin ya da diğer işlemlerin karşılığı olarak geri alınmak üzere verilen depozito ve teminat niteliğindeki değerlerin izlendiği hesaptır. İşleyişi: Verilen depozito ve teminatlar bu 'hesabın borcuna, geri alınanlar veya hesaba sayılanlar alacağına kaydedilir.

Şüpheli Ticari Alacaklar" için ayrılacak karşılıklarla, pera­ kende satış yöntemi kullanarak bilanço gününden önceki iki hesap döneminde vadesinde tahsil edilemiyen alacaklarınilgili dönemlerdeki toplam vadeli satışlara oranlarının ortalamasının değerleme dönemindeki vadeli satışlara uygu­ lanması suretiyle bulunacak şüpheli alacaklar için ayrılan karşılıkları kapsar. Teminatlı alacaklarda karşılık, teminatı aşan kısım için ayrılır. Bu hesap amaca uygun olarak böl bölümlenebilir. İşleyişi: Hesaplanan karşılık tutarı bu hesaba alacak, "654- Karşılık Giderleri" hesabına borç kaydedilir. Şüpheli alacağın tahsiline bağlı olarak, tahmin olunan •zararın kısmen ya da tamamen gerçekleşmemesi halinde, gerçekleşmeyen kısım "644- Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabı" alacağına devredilerek bu hesaba borç kaydedilir. Şüpheli alacağın tahsilinin imkansız olduğu kesinleştiği takdirde bu hesaba borç, ilgili hesaba da alacak kaydedilir. Gerçekleşen zararın ayrılan karşılıklardan fazla olması halinde, ayrılan karşılık kadar bu hesaba borç, zarar fazlası ise "681- Önceki Dönem Gider ve Zararları" hesabına borç, tahsil edilemeyen tutar, ilgili alacak hesabına alacak kaydolunur. Perakende satış yönteminin uygulanması sonucunda bulunan, dönemin karşılık tutarının o tarihteki şüpheli alacaklar karşılığı tutarından az olması durumunda, aradaki fark "644- Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabı"na aktarılmak üzere bu hesaba borç yazılır. Daha önce alacaklardan düşülen ve bu hesaba borç kaydedilen ala­ cakların tahsili söz konusu olduğu takdirde, oluşlarına göre "671- önceki Dönem Gelir ve Kârlar" hesabına alınır. 13- DİĞER ALACAKLAR Bu hesap grubu; herhangi bir ticari nedene dayanmadan meydana gelmiş ve en çok bir yıl içinde tahsil edilmesi düşünülen senetli, senetsiz alacaklar ile bu gruba ait şüpheli alacak ve şüpheli alacak karşılığının izlenmesini sağlar. Bu grup aşağıdaki hesaplardan oluşur.

İşletmenin esas faaliyet konusu dışındaki işlemleri dolaydı ile (ödünç verme ve benzer nedenlerle ortaya çıkan) ortaklarından alacaklı bulunduğu tutarların izlendiği hesaptır. İşleyişi: Alacağın doğması halinde hesaba borç, tahsili halinde ise alacak kaydedilir.

işletmenin esas faaliyet konusudışındaki işlemleri dolayısı 11e (ödünç verme ve benzer nedenlerle ortayaçıkan ) iştiraklerinden olanalacaklarını kapsar. Ijleyişl : Bu hesaba; alacağın doğması halinde borç, tahsili halinde ise alacak kaydedilir.

işletmenin esas faaliyet konusudışındaki işlemleri dolayısı ile (ödünç verme ve benzer nedenlerle ortayaçıkan ) bağlıortaklıklardan olan alacaklarını içerir . İşleyişi: Bu hesaba; alacağın doğması halinde borç, tahsili halinde ise alacak kaydedilir.

işletmeye dahil personel veişçinin işletmeye olan çeşitli borçlarını kapsar. İşleyişi: Bu hesaba, alacağın doğması halinde borç tahsil 1 halinde ise alacak kaydedilir.

Ticari olmayıp yukarıdasayılan hesaplardan herhangi birine dahil edilemeyen alacakların izlendiği hesaptır . İşleyişi: işletme lehine doğan alacaklar bu hesaba borç; tahsilatlar alacak kaydedilir.

Bilanço gününde, bu gruptabelirtilen senetli alacakların tasarruf değeri ile değerlenmesini sağlamak üzere alacak senetleri içinayrılan reeskont tutarları bu hesaptaizlenir . İşleyişi: Hesaplanan reeskonttutarları bu hesaba alacak, "652- Reeskont Faiz Giderleri Hesabı"na gideryazılır , izleyen dönemde bu hesap "642- Faiz Gelirleri Hesabı"naaktarılarak kapatılır .

Ödemesüresi geçmiş bu nedenle vadesi bir kaç defauzatılmış veya protestoedilmiş , yazı ile birden fazlaistenmiş ya da dava veya icra safhasına aktarılmış senetli ve senetsizdiğeralacakları kapsar. İşleyişi Tahsili şüpheli hale gelen diğer alacaklarilgili hesapların alacağı karşılığında bu hesaba borç yazılarak, sağlam alacaklardan çıkarılması sağlanır. Alacağın tahsili veya tahsil edilemeyeceğinin kesinleşmesi durumunda bu hesaba alacak kaydedilir.

Senetli ve senetsiz şüpheli'diğer alacakların tahsil edilememe ihtima­ linin kuvvetlenmiş olması halinde, bu tür risklerin giderilmesini sağlamak üzere ayrılan karşılıkları kapsar. Teminatlı alacaklarda karşılık, teminatı aşan kısım için kullanılır. İşleyişi: Hesaplanan karşılık tutarı bu hesaba alacak, "654- Karşılık Giderleri Hesabı"na borç kaydedilir. Şüpheli alacağın tahsiline bağlı olarak, tahmin olunan zararın kısmen ya da tamamen gerçekleşmemesi halinde; gerçekleşmeyen kısım "644- Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabı"na alacak kaydolunarak bu hesaba borç yazı­ lır. Şüpheli alacağın tahsilinin imkansız olduğu kesinleştiği takdirde bu hesaba borç, ilgili hesaba da alacak kaydedilir. Gerçekleşen zararın ayrılan karşılıklardan fazla olması halinde, ayrılan karşılık kadar bu hesaba, zarar fazlası ise "681- önceki Dönem Gider ve Zararları Hesabı"na borç yazılır. Tahsil edilemeyen tutar iseilgili alacak hesabına alacak kaydolunur. Daha önce alacaklardan düşülen ve bu hesaba borç kaydedilen alacakların tahsili söz konusu olduğu takdirde, oluşlarına göre "671- Önceki Dönem Gelir ve Karları Hesabı'na alınır. 14- 15- STOKLAR Bu grup, işletmenin satmak üretimde kullanmak veya tüketmek amacıyla edindiği, ilk madde ve malzeme, yarı mamul, mamul, ticari mal, yan ürün. artık ve hurda gibi bir yıldan az bir sürede kullanılacak olan veya bir yıl içerisinde nakde çevrilebileceği düşünülen varlıklardan oluşur. Faturası gelmemiş stoklar ilgili bulundukları kalemin içinde gösterilir. Bu grupta yer alan hesaplar aşağıdaki gibidir.

üretimde veya diğer faaliyetlerde kullanılmak üzere işletmede bulun­ durulan hammadde, yardımcı madde, işletme malzemesi, ambalaj malzemesi ve diğer malzemelerin izlendiği hesaptır. İşleyişi: Satın alındıkları ya da üretildikleri maliyet bedelleri ile bu hesabın borcuna, üretime verildiğinde, tüketildiğinde, satıldığında veya devredildiğinde ise hesabın alacağına kaydedilir.

Henüz tam mamul haline gelmemiş ancak direkt ilk madde ve malzeme ile direkt işçilik ve genel üretim giderlerinden belli oranlarda pay almış üretim aşamasındaki mamullerin izlendiği hesaptır. İşleyişi: Maliyet dönemi sonunda direkt ilk madde ve malzeme, direkt işçilik ve genel üretim giderleri tutarları kadar bu hesap borçlandırılır. Üretimi tamamla­ nanların maliyet tutarı bu hesabın alacağı karşılığındailgili stok hesaplarına aktarılır.

Üretim çalışmaları sonunda elde edilen ve satışa hazır hale gelmiş bulunan mamullerin izlendiği hesaptır. İşleyişi: Bu hesap, üretimi tamamlanan mamullerin ambarlara alınmasıyla borçlandırılır. Satılması veya herhangi bir nedenle ambardan çekilmesi ile alacaklandırılır.

Herhangi bir değişikliğe tabi tutulmadan satmak amacı 11e işletmeye alınan ticari mallar (emtia) ve benzeri kalemler bu hesapta yer alır. İşleyişi: Satın alınan ticari mallar (emtia) maliyet bedeli 11e bu hesaba borç, satılması veya herhangi bir nedenle ambardan çekilmesinde ise maliyet bedeli ile alacak kaydedilir.

Yukarıdaki stok kalemlerinin hiç birinin kapsamına alınmayan Ürün, artık ve hurda gibi kalemler bu hesap grubunda yer alır. İşleyişi: Elde edilen bu stoklar maliyet bedeli ile hesaba borç. satıldığında, devredildiğinde veya kullanıldığında alacak kaydedilir.

STOK DEğER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-) Bu hesap, yangın, deprem, su basması gibi doğal afetler ve bozulmak, çürümek, kırılmak, çatlamak, paslanmak, teknolojik gelişmeler ve moda değişiklikleri nedenleriyle stokların fiziki ve ekonomik değerlerinde önemli azalışların ortaya çıkması veya bunların dışında diğer nedenlerle stokların piyasa fiyatlarında düşmelerin meydana gelmesi dolayısıyla, kayıpları karşılamak üzere ayrılan karşılıkların izlendiği hesaptır. İşleyişi: Stok değer düşüklüğü tespit edildiğinde "654- Karşılık Giderleri Hesa- b ı " m n borcu karşılığında bu hesaba alacak kaydedilir. Karşılık ayrılan stok kaleminin işletme içinde kullanılması ya da satılması halinde; ilgili stok hesa­ bının alacağı ile karşılaştırılarak, daha önce ayrılan karşılık "644- Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabı"na aktarılarak kapatılır.

Yurt içinden ya da yurt dışından satın alınmak Üzere siparişe bağlanan stoklarlailgili olarak yapılan avans ödemelerinin izlendiği hesaptır. işleyiş : Yapılan ödemeler bu hesaba borç, malın teslimi üzerine alacak kaydedilir. 16- 17- 18- GELECEK AYLARA AÎT GİDERLER 6u grup, içinde bulunulan dönemde ortayaçıkan , ancak gelecek dönemlere ait olan giderlerile faaliyet dönemine alt olup da kesin borç kaydı hesap döne­ minden sonra yapılacak gelirlerden oluşur. Bu grup hesapları aşağıdakigibidir .

Bu hesap, peşin ödenen ve cari dönem içindeilgili gider hesaplarına kaydedilmemesi gereken, gelecek dönemeait giderleri izlemek için kullanılır. İşleyişi: Gelecek aylardailgili gider ve maliyet hesaplarına borç kaydedilecek peşin olarak ödenengiderler , bu hesabın borcuna kaydedilir. Gelecek aylarda bu hesaba alacak verilmek suretiyleilgili gider hesabına aktarılır.

üçüncü kişilerdentahsili ya da bunlar hesabına kesin borç kaydı hesap döneminden sonra yapılacakgelirlerin , içinde bulunan dönemeait olan kısımlarının izlendiği hesaptır. İşleyişi: Dönem sonlarında, dönemealt olarak hesaplanacak tutarlarilgili hası­ lat ve gelir hesapla ı karşılığında bu hesaba borç kaydedilir. Sonraki dönemde, alacakların kesinleşmesiyle hesaptaki tutarlar bu hesabın alacağına karşılık ilgili hesapların borcuna geçirilerek kapatılır. 19- DiĞER DÖNEN VARLIKLAR Yukarıda belirtilen bölümlere girmediği için özellikle kendi bölümlerinde tanımlanmamış olan diğer dönen varlık kalemleri bu grupta yeralır . Bu grupta yer alan hesaplar aşağıdakigibidir .

Her türlü mal ve hizmetin satın alınması sırasında satıcılara ödenen katma değer vergisinin kaydedildiği ve izlendiğihesaptır . İşleyişi: Mal ve hizmet alımlarında indirilecek katma değer vergisi bu hesaba borç . mevzuat gereği yapılabilecek indirimler ve hesaba yapılan düzeltmeler ala­ cak kaydedilir.

DiğER KDV teşvikli yatırıp mallarının ,ithalinde ödenmesi gerektiği halde Ödenmeyip, fiilen indirilmesinin mümkün olacağı tarihe kadar ertelenen katma değer vergisinin ertelemenin bir yıl içinde olması halinde kaydedildiği ve izlendiği hesaptır. İşleyişi: Teşvikli yatırım mallarının ithalinde, gümrük idareleri tarafından tarh ve tahakkuk ettirilerek ertelenen katma değer vergisi pasifteki ilgili hesabın alacağı mukabili bu hesaba borç kaydedilir.

Mevzuat gereğince peşin ödenen gelir, kurumlar ve diğer vergiler ile fonların kayıt ve takip edildiği hesaptır. İşleyişi ; Mevzuatın belirlediği dönemler -itibariyle peşin ödenen gelir, kurumlar ve diğer vergiler ile fonlar, bu hesaba borç yazılır. Yıl sonunda tahakkuk ede­ cek gelir veya kurumlar vergisi ile fin karşılıklarından yapılacak olan indirimi teminen "37- Borç ve Gider Karşılıkları grubunda bulunan "371- Dönem Kârının Peşin Ödenen Vergi ve Diğer Yükümlülükleri Hesabı" borcuna aktarılır. Ancak aktarılacak tutar "370- Dönem K â n Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları HeSabı"nın tutarından fazla olamaz. Aktarılamayan tutar, dönem sonunda bu hesa­ bın bakiyesi olarak kalır.

Personele, işletme adına yaptırılacak hizmet ve giderleri karşılamak üzere verilen iş avansları, personel ve işçilere maaş, ücret ve yolluklarına mahsuben önceden ödenen avansların izlendiği hesaptır. İşleyişi Yapılan ödemeler bu hesaba borç; nakden iadeler ile istihkaklardan kesilEn tutarlar ve tevdi edilen belgeler tutarı alacak kaydedilir.

Sayımlar sonucunda tespit edilen kasa', stok ve maddi duran varlıklar noksanlarıyla, tesellüm sırasında ortaya çıkan noksanların geçici olarak kayıt ve izleneceği hesaptır. İşleyişi: Noksanlığın ortaya çıkması ile hesaba borç, sorumlularından tahsili veya zarar kaydedilmesi halinde ise alacak kaydedilir.

Bu hesap grubu içerisinde sayılanların dışında kalan diğer çeşitli dönen varlıkların izlendiği hesaptır.

Yıl sonundailgili kesin hesaplarına aktarılması imkanı bulunmayan kasa, stok ve maddi duran varlık sayım noksanları tutarının, sayım fazlaları tutarının üstünde olması halinde fark kadar ayrılacak karşılıkları kapsar. İşleyişi: Ayrılan karşılık tutan bu hesaba alacak "654- Karşılık Giderleri Hesabı"na borç kaydedilir, karşılık nedeninin gerçekleşmesi halinde "197- Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabı"karşılığında bu hesaba borç kaydedilir. 2- DURAN VARLIKLAR Bu ana hesap grubu; bir yıldan veya bir normal faaliyet döneminden daha uzun sürelerle, işletme faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi için kullanılmak amacıyla elde edilen ve ilke olacak bir yılda veya normal faaliyet dönemi içinde paraya çevrilmesi veya tüketilmesi öngörülmeyen varlıkları kapsar. Duran Varlıklar, Ticari Alacaklar, Diğer Alacaklar, Malî Duran Varlıklar, Maddi Duran Varlıklar,'Maddi Olmayan Duran Varlıklar, Özel Tükenmeye Tabi Varlıklar, Gelecek Yıllara Ait Giderler ve Gelir Tahakkukları ve Diğer Duran Varlıklar olarak bölümlenir, 20- 21- 22- TİCARİ ALACAKLAR Bu grupta bir yıldan fazla uzun vadeli senetli ve senetsiz ticari alacaklar izlenir. Vadesi bir yılın altına düşenler, dönen varlıklar içerisindekiilgili hesaplara aktarılır. Ticari ilişkilerden dolayı ana kuruluş iştirak ve bağlı ortaklıklardan olan alacaklar varsa, bu grupdakiilgili hesapların ayrıntılarında gösterilir. Bu grupda aşağıdaki hesaplar yer alır.

Işletmenin faaliyet konusunu Oluşturan mal ve hizmet satışlarından kaynaklanan senetsiz alacakları ifade eder.

işletmenin faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmet satışlarından kaynaklanan senede bağlanmış alacakları ile diğer her türlü senetli alacakları ifade eder.

Bilanço gününde, senetli alacakların tasarruf değeriyle değerlenmesini sağlamak amacı ile alacak senetleri için ayrılan reeskont tutarlarının izlenmesinde kullanılır. Alacak Senetleri için ayrılan reeskont tutarları, "Alacak Senetleri" hesabının altında bir indirim kalemi olarak gösterilir.

işletmede, üçüncü kişilere karşı bir işin yapılmasının üstlenilmesi ve bir akid'in karşılığı olarak, geri alınmak üzere verilen, bir yıldan uzun süreli depozito ve teminat niteliğindeki değerlerin izlendiği hesaptır.

Perakende satış yöntemi kullanarak bilanço gününden önceki iki hesap döneminde vadesinde tahsil edilemeyen alacaklarınilgili dönemlerdeki toplam Vadeli satışlara oranlarının ortalamasının değerleme dönemindeki vadeli satışlara uygulanması suretiyle bulunacak şüpheli alacaklar için ayrılan karşılıkları kapsar. Teminatlı alacaklarda karşılık teminatı aşan kısım için ayrılır. "129- Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı Hesabı" gibi çalışır. 23- DiĞER ALACAKLAR Herhangi bir ticari işleme dayanmadan meydana gelmiş ve bir yıldan uzun sürede tahsil edilmesi düşünülen alacakları kapsar. Vadesi bir yılın altına düşenler dönen varlıklar içerisindekiilgili hesaplarına aktarılır. Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer-alır.

işletmenin, esas faaliyet konusu dışındaki işlemleri dolayısı ile (ödünç verme ve benzer nedenlerle ortaya çıkan) iştiraklerinden olan alacaklarını içerir,

işletmenin, esas faaliyet konusu dışındaki işlemleri dolayısı ile (ödünç verme ve benzer nedenlerle ortaya çıkan) bağlı ortaklıklarından olan ala­ caklarını kapsar.

İşletme topluluğuna dahil personel ve işçinin, işletmeye olan uzun vadeli çeşitli borçlarını kapsar. Bunlara verilen avanslar bu hesapta izlenmez.

Ticari olmayan ve yukarıda sayılan hesaplardan herhangi birine dahil edilemeyen alacakların izlendiği hesaptır.

Bilanço gününde,'diğer alacaklar grubundaki senetli alacakların değerlenmesini sağlamak amacı ile alacak senetleri için ayrılan reeskont tutarlarının izlenmesinde kullanılır.

Senetli ve senetsiz uzun vadeli şüpheli diğer alacakların tahsil edilememe ihtimalinin kuvvetlenmiş olması durumunda, bu tür risklerin giderilmesini önlemek üzere ayrılan karşılıkları kapsar. Teminatlı alacaklarda karşılık teminatı aşan kısım için kullanılır. Ticari Alacaklar 11e Diğer Alacaklar Hesap Gruplarının işleyişleri Yukarıdaki alacak hesaplarının herbirinin tanımı, bölümlenmesi erimesi, İşleyişi, değerlemesi dönen varlıklar içerisinde yer alanilgili alacak hesaplarında olduğu gibidir. 24- MALI DURAN VARLIKLAR Uzun vadeli amaçlarla veya yasal zorunluluklar nedeniyle elde tutulan uzun vadeli menkul kıymetlerle veya paraya dönüşme niteliğini kaybetmiş uzun vadeli menkul kıymetler bu grupta izlenir. Ayrıca, diğer bir işletmeye veya bağlı ortaklığa ortak olmak amacıyla edinilen sermaye payları da bu grupta yer alır. Bu grup aşağıdaki hesapları kapsar.

İştiraklerdeki sermaye payları hesabında aranan asgari yüzdeleri taşımadığı için iştirakler hesabında izlenemeyen, ancak uzun vadede elde tutulması amaçlanan hisse senetleri ile hisse senetleri dışında kalan ve uzun vadeli amaçlarla veya yasal zorunluluklarla veya paraya dönüşme niteliği kaybolduğu için elde tutulan menkul kıymetler bu hesapta izlenir. İşleyişi: Bu menkul kıymetler elde edildiğinde veya bu gruba devredilmesi gerektiğinde "240- Bağlı Menkul Kıymetler Hesabı"na borç, elden çıkarıldığında bu hesaba alacak kaydedilir.

BAĞLI MENKUL KIYMETLER DİĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞlLlSl (-) Bağlı menkul kıymetlerin; borsa veya piyasa değerlerinde önemli ölçüde ya da sürekli olarak değer azalması olduğu tespit edildiğinde; ortaya çıkacak zararların karşılanması amacı ile ayrılması gereken karşılıkların izlendiği hesaptır. İşleyişi: Dönen varlıklar grubundaki "119- Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabı"nda açıklanmıştır.

işletmenin, doğrudan veya dolanlı olarak di ğer, .şirketlerin yönetimine ve ortaklık politikalarının belirlenmesine katılmak üzere 'edindiği hisse senetleri veya ortaklık paylarının izlendiği hesaptır. İştirakler hesabı, bir ortaklıktaki en fazla % 50 oranında olan sermaye payları veya oy haklarının izlenmesinde kullanılır. - 6 7 - İştirakedilenortaklıklarda iştirak ilişkisinden bahsedebilmek için sermaye payı dikk â t e , alınmaksızın sahip olunan oy hakkı veyayönetime katılma hakkının en az £ . 1 0 oranında bulunması gerekir . İşleyişi: İştirak için sermayetaahhütünde bulunulduğunda veyahisse senedi edinildiğinde hesababorç , eldençıkarılmalarında alacak kaydedilir .

(-) iştiraklerle ilgili sermayetaahhütlerinin izlendiği hesaptır . İşleyişi: iştirak için sermayetaahhüdünde bulunulduğunda "242- İştirakler Hesabı " ! karşılısında bu hesabaalacak , taahhütyerinegetirildikçe de hesaba borç kaydedilir .

(-) İştirak paylarının borsa .veya piyasadeğerinde sürekli ya da önemli Ölçüde, meydana, gelen değer azalmalarınınizlendiği hesaptır . İşleyişi Ayrılması kararlaştırılan değer azalmakarşılıkları "654- Karşılık Giderleri Hesabı " n a gider kaydısuretiyle bu hesaba alacak; kendisine karşılık ayrılmış olaniştirak payı eldençıkartıldığında veyadeğer düşüklüğünün gerçekleşmemesi halindeise "644- Konusu KalmayanKarşılıklar Hesab1"na gelir kaydısuretiyle hesaba borç kaydedilir . '

işletmenin doğrudan veyadolaylı olarak yüzde 50 oranındanfazla ser­ maye ya da oyhakkına veya en az bu orandayönetim çoğunluğunu seçme hakkına sahip olduğu iştiraklerin sermayepaylarının izlendiği hesaptır . Bağlı ortaklığın sahipliğinin belirlenmesindeyukarıdaki kıstaslardan , yönetim çoğunluğunu seçmehakkı , esas alınır . . İşleyişi: Bağlı ortaklık 1ç1n sermaye, taahhüdünde bulunulduğunda veyahisse senedi edinildiğinde hesababorç , ortaklık paylarının eldençıkarılmasıyla ala ­ cak kaydedilir .

(-) Bağlıortaklıklarla ilgili sermayetaahhütlerinin izlendiği hesaptır . İşleyişi: Bağlı ortaklık için sermayetaahhüdünde bulunulduğunda "245- Bağlı OrtaklıklarHesabı " karşılığında bu hesabaalacak , taahhütyerine getirildikçe de hesaba borç kaydedilir .

iBAĞLİ ORTAKLIKLAR SERMAYE PAYLARI DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILISI (-) Bağlıortaklığa iştirak paylarının borsa Veya piyasadeğerinde , sürekli y a da önemli Ölçüde meydana gelen değerazalmalarının izlendiği hesaptır . İşleyişi: Ayrılması kararlaştırılan değer azalma karşılıkları, "654- Karşılık Giderleri Hesabı"nâ gider kaydı suretiyle bu Hesaba alacak; kendisine karşılık^ ayrılmış olan bağlı ortaklık sermaye payı elden çıkartı ldiğında veya değer düşük­ lüğünün gerçekleşmemesi halinde ise "644- Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabı"na alacak kaydı suretiyle hesaba borç kaydedilir.

Yukarıda belirtilen hesapların hiçbirinin kapsamına girmeyen özellikle kendi bölümlerinde tanımlanmayan diğer mali duran varlıkların izlendiği hesaptır.

DİĞER MALİ DURAN VARLIKLAR KARŞILIĞI'(-) Diğer mali duran varlıkların değerinde, sürekli ya da önemli 'ölçüde meydana gelen değer azalmalarının izlendiği hesaptır. 25- MADDI DURAN VARLIKLAR işletme faaliyetlerinde kullanılmak üzere edinilen ve tahmini yararlanma süresi bir yıldan fazla olan fiziki varlık kalemlerinin ve bunlarla ilgili birikmiş amortismanların izlendiği hesap grubudur. Bu grupda aşağıdaki hesaplar yer alır.

ARAZİ VE ARSALA» işletmeye ait her türlü arazi .ve arsaların izlendiği hesaptır. E51- YERALTI VE YERÜSTÜ DÜZENLERİ Herhangi bir işin gerçekleşmesini sağlamak veya kolaylaştırmak için; yeraltında veya yerüstünde inşa edilmiş her türlü yol, hark, köprü, tünel, bölme, sarnıç, iskele vb. yapıların izlendiği hesaptır.

Bu hesap işletmedin her- türlü binaları ve bunların ayrılmaz parçalarının izlendiği hesaptır.

TESİS , MAK Î N A VE CİHAZLAR üretimde kullanılan hertümü makine, tesis ve cihazlar ile bunların eklentileri ve bu amaçla kullanılan taşıma gereçlerinin (Konveyör, Forklift vb) izlendiği hesaptır. 8u hesap kullanım amaçlarına ve makine çeşitlerine göre bölümlenebilir.

İşletme faaliyetlerinde kullanılan tüm taşıtların izlendiği hesaptır. Ulaştırma sektörümle hizmet üretimi amacıyla kullanımda olan tüm taşıt araçları dâ bu hesapta izlenir. Ancak, ulaştırma sektöründe ana.üretimde kullanılan taşıt araçlarının toplam tutarı bilanço dipnotlarında gösterilir.

işletme faaliyetlerinin yürütülmesinde kullanılan her türlü büro makine ve cihazları ile döşeme, masa, koltuk, dolap, mobilya gibi maddi varlıkların izlendiği hesaptır.

Yukarıda belirtilen hesapların hiçbirinin kapsamına girmeyen özellikle kendi bölümlerinde tanımlanmayan diğer maddi duran varlıkların izlendiği hesaptı r. İşleyişleri : Maddi duran varlıklar hesapları satınalma, devir, inşa veya imal bedel­ leriyle borçlandırılır. Satılan, devredilen; Kullanma yeteneğini kaybedenler ise, alacak kaydi ile hesaplardan çıkarılır.

BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR (-) Maddi duran varlık bedellerinin, kullanılabilecekleri süre içerisinde hesaben yokedllebilmesini Sağlamak amacıyla kullanılan hesaptır. İşleyişi: Ayrılan amortismanlarilgili gider hesapları karşılığında bu Hesaba alacak; satılan, devredilen, kullanma yeteneğini kaybedenler ise hesaba borç, ilgili varlık hesabına da alacak kaydedilir.

işletmede, yapımı süren ve tamamlandığındailgili maddi duran varlık hesabına aktarılacak olan, her türlü madde ve malzeme ile işçilik ve genel giderlerleilgili harcamaların izlendiği hesaptır. İşleyişi: Yapılmakta olan yatırım projelerine, direkt ve endirekt şekilde gelen harcamalar bu hesaba borç: tamamlanan yatırım bedelleriilgili maddi duran varlık hesabına borç kaydedilerek, bu hesaba alacak kaydedilir,

Yurt içinden veya yurt dışından satınalınmak üzere sipariş edilen maddi duran varlıklarlailgili olarak yapılan avans ödemelerinin izlendiği hesaptır. Sipariş avansıyla ilgili giderleri de kapsar.' İsteyişi : Ödeme yapıldığında hesaba borç: sipariş edilen malzeme teslim alın­ dığındailgili hesabın borcu karşılığında bu hesaba alacak kaydedilir. 26- MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR Herhangi bir fiziksel varlığı bulunmayan ve işletmenin belli bir şekilde yararlandığı veya yararlanmayı beklediği aktifleştirilen giderler ile belli koşullar altında hukuken himaye gören haklar ve şerefiyelerin izlendiği hesap grubudur.

imtiyaz patent,-lisans, ticari marka ve ünvan gibi bir bedel ödenerek elde edilen bazı hukuki tasarruflar ile kamu otoritelerinin işletmeye belirli alanlarda tanıdığı kullanma, yararlanma gibi yetkiler dolayısiyle yapılan har­ camaları kapsar. İşleyişi Edinilen haklar, maliyet bedelleri ile bu hesaba borç kaydedilir. Yararlanma süreleri içerisinde, yararlanma sürelerinin belli olmaması durumunda, 5 yıllık sürede eşit taksitlerle itfa olunarak yok edilir.-

Bu hesap, bir işletme devral mirken katlanılan maliyet ile söz konusu işletmenin rayiç bedelle hesaplanan net varlıklarının (öz varlık) değeri arasındaki olumlu farkların izlenmesinde kullanılır. Şerefiye hesaplanırken rayiç bedelin tespit edilmemesi halinde, net defter değeri esas alınır. İşleyişi: ödenen şerefiye bedellerinin tamamı bu hesabın borcuna kaydolunur. Yok edilmeleri amortisman yoluyla 5 yıl içinde eşit taksitlerle yapılır.

işletmenin kurulması, yeni bir şubenin açılması, işlerin sürekli olarak genişletilmesi için yapılan ve karşı ığında maddi bir değer elde edilmeyen giderlerin aktif leştirilmeleri durumunda izlendiği hesaptır. İşleyişi: Maliyet değerleri ile bu hesaba borç kaydedilir. Yokedilmeleri amortis­ man yolu ile olur. Genelde beş yılda eşit taksitlerle itfa olunarak yok edilir.

ARAŞTIRMA VE GELlŞTÎRME GİDERLERİ işletmede yeni ürün ve teknolojiler oluşturulması mevcutların gelişti­ rilmesi ve benzeri amaçlarla, yapılan her türlü harcamalardan, aktifleştirilen kısmının izlendiği hesaptır. İşleyişi: Maliyet değerleri ile bu hesaba borç kaydedilir. 5 yıl içinde eşit taksitlerle itfa edilerek yok edilir.

Kiralanan gayri menkullerin geliştirilmesi veya ekonomik değerinin sürekli olarak artırılması amacıyla yapılan giderler ile (normal bakım, onarım ve temizleme giderleri hariç) bu gayrimenkulun kullanılması için yapılıp kira süresinin sonunda nal sahibine bırakılacak olan, varlıkların bedellerini kapsar. İşleyişi: Yapılan harcamalar hesaba borç kaydedilir. Hu harcamalar kira süresi içerisinde, kira süresinin beş yıldan fazla olması durumunda da beş yılda eşit tutarlarla, amorti edilir. 26S-

DÎĞER MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR Yukarıda sayılanların dışında kalan diğer maddi olmayan duran varlık kalemlerinin izlendiği hesaptır.

(-) Maddi olmayan duranvarlık bedellerinin , kullanılabilecekleri süre içerisinde yokedilebilmesini saklamak amacıylakullanılan hesaptır . İşleyişi: Ayrılan amortismanlar, ilgili q1derhesapları karşılığında bu hesaba alacak ; kullanım hakkı sonaerenler ya da eldençıkarılanlar hesababorç , ilgili varlık hesabına alacak kaydedilir .

Maddi olmayan duranvarlıklarla ilgili olarak gerekyurt içi , gerekse yurtdışındaki kişi vekuruluşlarayapılan avansödemelerinin izlendiği hesaptır . İşleyişi: ödemeyapıldığında hesababorç ; varlıklar eldeedildiğinde ilgili hesa­ bın borcukarşılığında bu hesaba alacak kaydedilir . 27- ÖZEL TÜKENMEYE TABI VARLIKLIR Belirli bir maddivarlıkla çokyakından ilgili bulunan veya tamamen tüketime tabi varlıklar içinyapılan , üretimçalışmalarının zaman ve yoğunluğu ile sınırlı bir ömre sahip olangiderleri içerir .

Arama amacı ileyapılan ve bununla ilgili giderlerin izlendiği hesaptır . Madenyatağınınişletmeyeneelverişli olupolmadığınınbelirlenmesi ve girişnoktalarının saptanması için , işletmeye geçmeden önceyapılan arama giderleri ilepetrol araştırması ile ilgili olarakarazinin yerden ve havadan ( topografik , jeolojik , jeofizik , jeoşimik vb.) incelenmesine vegerekli işlem , deneyim vejeolojik bilgi almak amacı ileyapılan sondajgiderleri gibi yapılan harcamalar bu hesapta izlenir . Aramafaaliyetlerinin sonucundaüretilebilir cevherrezervi saptanama- mışsayapılangiderler zarar kaydedilir .

Açık işletmelerde , madenüstündeki örtüyü kaldırmak veya yeraltındaki madenyataklarına girmek, buyataklayerüstüarasında genelkütlenin tüketilme ­ sine kadarsürekli bir bağlantı kurmak ve madenyataklarını üretime elverişli parçalara bölmek, gerekinsanların gereksearaçların gidip gelme ve havalandırıl ­ malarını vecevherintaşınmasını sağlamak amacıylaaçılacak olandüşey , yatay ve eğilimli yol , mecra ve benzerifaaliyetlerin gerektirdiği giderlerle ; petrol işlemlerinden kuyu açma, temizleme, derinleştirme , bitirme veya bu işlemlere hazırlık içinyapılanişçilik , yakıt , tamir ve bakım, nakliye , ikmal , malzeme vb. giderlerin izlendiği hesaptır .

özellikle kendi bölümlerinde tanımlanmayan özel tükenmeye tabi diğer varlık değerlerinin izlendiği hesaptır. işleyişleri : Belirli maddi varlıkla ilgisi kesinlikle saptanan harcamalar bu hesaplara borç, ö'zelliğini yitirmiş olan varlıklar ise kayıtlardan çıkarılmak üzere bu hesaplara alacak kaydedilir.

Özel tükenmeye tabi varlıklar grubuna giren kalemler özelliklerine göre "Tükenme payı" ayrılmak suretiyle 1tfa edilir. İşleyişi: özel tükenmeye tabi varlıklar tükenme payı, maliyet ve gider hesaplan karşılığında bu hesaba alacak, kayıtlardan çıkarıldığı takdirde borç kaydedilir.

özel tükenmeye tabi varlıklar için yapılan avans ödemelerinin izlendiği hesaptı r. İşleyişi: Avans ödemesi yapıldığında hesaba borç, kesinleşen 'ödemelerde, önceki avans ödemesi mahsup edilmek üzere hesaba alacak kaydedilir. 28- GELECEK YILLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI : Bu grup, içinde bulunan dönemde ortaya çıkan ancak gelecek yıllara ait olan giderler ile faaliyet dönemine ait olup da ileriki yıllarda tahsil edilebilecek gelirlerden oluşur. Bu grup hesapları aşağıda gösterilmiştir.

Bu hesap, peşin 'ödenen ve cari dönem içindeilgili gider hesaplarına kaydedilmemesi gereken, gelecek yıllara ait giderleri izlemek için kullanılır. İşleyişi: Gelecek yıllarlailgili gider ve maliyet hesaplarına borç kaydedilecek olan peşin ödenen giderler bu hesabın borcuna kaydedilir, ilgili hesap dönemle- rinde bu hesabın alacağı karşılığında dönen var ıklardaki "Gelecek Aylara Ait Giderler" hesabına gerekli aktarmalar yapılır.

üçüncü kişilerden tahsili ya da bunlar hesabına kesin borç kaydı bir yıl veya daha sonraki yıllarda yapılacak gelirlerin içinde bulunulan döneme ait olan kısımlarının, ilgili gelir hesabı karşılığında borç kaydedileceği hesaptır. İşleyişi: Dönem sonlarında, döneme ait olarak hesaplanacak tutarlarilgili hası­ lat ve gelir hesapları karşılığında bu hesaba borç kaydedilir. Sonraki yıllarda alacakların kesinleşmesiyle hesaptaki tutarlar bu hesabın alacağına karşılık, üçüncü kişi hesaplarının borcuna geçirilerek kapatılır. 29- DİĞER DURAN VARLIKLAR Bundan önceki bölümlerde sayılan duran varlık kalemlerine girmeyen özellikle kendi bölümlerinde tanımlanmamış olan diğer duran varlık kalemleri bu grupta yer alı r.

Satın alınan veya imal edilen, amortismana tabi iktisadi kıymetlerle ilgili , bir yıldan daha uzun sürede indirilebilecek nitelikteki KDV'nin kayıt ve izlendiği hesaptır. İşleyişi: Amortismana tabi iktisadi kıymetlerleilgili bir yıldan daha uzun sürede indirilebilecek nitelikteki KDV bu hesaba borç, indirilebilme dönemlerine isabet eden tutarlar ise bilanço dönemi sonunda bu hesaba alacak verilirken,"191- IndiMlecek Katma Değer Vergisi Hesabı"na aktarılır.

Ertelenen, iadesi gereken, tahsil edilen ve çeşitli şekillerde ortaya çıkan diğer KDV'nin bir yılı aşan tutarlarının kaydedildiği hesaptır. İşleyişi: Yukarıda belirtilen nitelikteki KDV'nin ortaya çıkması halinde bu hesaba borç, ilgili hesaba alacak kaydedilir.

Tedbirli satın alma ve imal etme politikası gereği ve stok dönüş hızı düşüklüğü nedeniyle işletmede bulunan ve işletmenin bir yıllık dönem içinde kullanabileceğinden daha fazla olan stok kalemlerinin izlendiği hesaptır. İşleyişi: Gelecek yıllar ihtiyacı stoklar bu hesaba gruplar olarak borç ve kulla­ nım dönemi bir yılın altına düştüğündeilgili stok hesaplarına devredilerek bu hesaba alacak kaydedilir.

Çeşitli nedenlerle işletmede kullanılma ve satış olanaklarını yitiren stoklar ve duran varlıkların izlendiği hesaptır. İşleyişi: Tanımdaki niteliğe dönüşen varlıklarilgili bulundukları varlık hesaplarından çıkarılarak bu hesaba alınır; elden çıkarıldıklarında ise hesap kapatılır.

Bu hesap grubu içerisinde sayılanların dışında kalan diğer çeşitli duran varlıkların izlendiği hesaptır.

Bu hesap yangın, deprem, su basması gibi doğal afetler ve bozulmak, çürümek, kırılmak, çatlamak, paslanmak, teknolojik gelişmeler ve moda değişiklik­ leri nedeniyle, stokların fiziki ve ekonomik değerlerinde önemli azalışların ortaya çıkması veya bunun dışında diğer nedenlerle gelecek yıllar ihtiyaç stok­ ların piyasa fiyatlarında düşmelerin meydana gelmesi veya elden çıkarılacak stoklar dolayısıyle, kayıpları karşılamak üzere ayrılan karşılıkların izlendiği hesaptı r. İşleyişi: Dönen varlıklar grubundaki "158- Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabı­ nda açıklanmıştır.

Bu gruptaki amortismana tabi varlıklar için ayrılan amortismanların izlendiği hesaptır. 3- KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR Kısa vadeli yabancı kaynaklar, dönen varlıkların ayrılmasında kullanı­ lan ölçüye uygun olarak, en çok bir yıl veya işletmenin normal faaliyet dönemi sonunda "ödenecek yabancı kaynakları kapsar. Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar, Mali Borçlar, Ticari Borçlar, Diğer Borçlar, Alınan Avanslar, ödenecek Vergi ve Diğer Yükümlülükler, Borç ve Gider Karşılıkları, Gelecek Aylara A1t Gelirler ve Gider Tahakkukları 11e Diğer Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar şeklinde bölümlenir. 30- MALİ BORÇLAR Kredi kurumlarına olan kısa vadeli borçlar ile kısa vadeli para ve ser­ maye piyasası araçları ile sağlanan krediler ve vadesine bir yıldan daha az bir süre kalan uzun vadeli mali borçların ana para taksit ve faizlerini kapsar.

Bu hesap, banka ve diğer finans kuruluşlarından sağlanan kısa vadeli kredilere ilişkin tutarları içeren hesap kalemidir. İşleyişi: Alınan kısa vadeli krediler bu hesaba alacak, ödenmeleri halinde borç kaydedilir.

UZUN VADELİ KREDİLERİN ANAPARA TAKSİTLERİ VE FAİZLERÎ Vadelerine bir yıldan fazla süre bulunmakla birlikte uzun vadeli kredilerin, bilanço tarihinden itibaren bir yıl içinde ödenecek anapara taksitleri 11e vadesi bir yılın altına düşenleri ve bunların tahakkuk ettiği halde henüz Ödenmeyen faizlerini kapsar. İşleyişi: işletmenin uzun vadeli borçlarından, bilançonun düzenlenme tarihini izleyen bir yıllık dönemde ödenecek olan taksitleri ve faizleri bu hesaba ala­ cak, ödenmeleri halinde borç kaydedilir.

Bilanço tarihinden itibaren bir yıl içinde "ödenecek tahvil anapara borç taksitleri ile tahvillerin tahakkuk edip de henüz ödenmeyen faizlerinin izlendiği hesaptır. İşleyişi: Yukarıda belirtilen tahvil anapara borç, taksit ve faizleri bu hesaba alacak, ödenmeleri halinde borç kaydedilir.

ÇIKARILMIŞ BONOLAR VE SENETLER' Tedavüldeki finansman bonoları ve banka bonoları gibi kısa vadeli para ve sermaye piyasası araçları karşılığında sağlanan fonlar bu hesapta izlenir. İşleyişi: Bu hesapta tanımlanan menkul kıymetler ihraç edildiğinde nominal bedel üzerinden bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir, eklenmeleri halinde hesaba borç kaydedilir.

Çıkarılmış bonolar ve senetler kapsamına alınamayan diğer menkul kıymetlerin izlendiği hesaptır. İşleyişi: Yukarıda tanımlananlar dışında çıkarılmış diğer menkul kıymetler nominal bedel üzerinden bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir. Ödenmeleri halinde borç kaydedilir.

MENKUL KIYMETLER İHRAÇ FARKLARI (-)' Nominal değerinin altında ihraç edilen tahvil senet vs. diğer menkul kıymetlerin nominal değeriile satış fiyatı arasındaki farkın gelecek döneme ait olan kısmı bu hesapta izlenir. İşleyişi: Nominal değerin altında ihraç edilen tahvil, senet vs. diğer menkul kıymetlerin nominal değeri ile satış fiyatı arasındaki farklardan gelecek döneme ait olanlar ve "408- Menkul Kıymetler İhraç Farkı Hesabı"ndan bu hesaba aktarı­ lanlar bu hesabın borcuna, menkul kıymetin vadesine paralel olarak itfa edilmesi kaydıyla hesaplanan itfa tutarları, "66- Finansman Giderleri" grubundaki hesaplar karşılığında bu hesaba alacak kaydedilir.

Yukarıdaki hesap kalemlerinin hiç birinin kapsamına alınmayan mali borçların izlendiği hesaptır. İşleyişi: Bu hesaba; borcun dogması, hafinde alacak, ödenmesi halinde borç kaydedilir. aı- sa- TİCARİ BORÇLAR Kuruluşun ticariilişkileri nedeniyle ortaya çıkan senetli ve senetsiz borçların kaydedildiği hesapları kapsar.

İşletmenin faaliyet konusu ile ilgili her türlü mal ve hizmet alımlarından kaynaklanan senetsiz borçların izlendiği hesaptır. Ortaklar, ana kuruluş, iştirakler ve bağlı ortaklıklara olan senetsiz ticari borçların bilanço dipnotlarında göstenilmesi gerekir. İşleyişi: Senetsiz borcun dogması ile bu hesaba alacak, ödenmesi halinde borç kaydedilir.

işletmenin faaliyet konusu ile ilgili her türlü mal ve hizmet alımlarından kaynaklanan senede bağlanmış ticari borçlarının izlendiği hesaptır. Ortaklar ana kuruluş, iştirakler ve bağlı ortaklıklara olan senetli ticari borçların bilanço dipnotlarında gösterilmesi gerekir. İşleyişi: Borç senetleri tutarları bu hesaba alacak, ödenmesi halinde borç kaydedilir.

Bilanço gününde, senetli borçların tasarruf değeri 11e değerlemesini sağlamak Üzere borç senetleri 1ç1n ayrılan reeskont tutarlarının izlenmesinde- kullanılır . İşleyişi: Hesaplanan reeskont tutarları bu hesaba borç, "64-Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Kârlar" grubundaki "642- Faiz Gelirleri Hesabı"na gelir, kaydedilir. İzleyen dönemde bu hesap "65- Diğer Faaliyetlerden Olağan Gider ve Zararlar" grubunun "652- Reeskont Faiz Giderleri Hesabı'na aktarılarak kapatılır .

üçüncükişilerin belli bir işi yapmalarını, aldıkları bir değeri geri' vermelerini sağlamak amacıyla ve belli sözleşmeler nedeniyle gerçekleşecek bir alacağın karşılığı olarak alınan depozito ve teminat niteliğindeki değerlerin izlendiği hesaptır. — 77 Alman depozito ve' teminatlar bu hesabın alacağına, geri verilenler veya hesaba sayılanlar borcuna kaydedilir,

DİĞER TİCARÎ BORÇLAR Yukarıdaki hesap kalemlerinin hiç birinin kapsamına alınamayan ticari borçların izlendiği hesaptır. İşleyişi: Bu hesaba, borcun dogması halinde alacak, ödenmesi halinde borç kaydedilir. 33- DİĞER BORÇLAR Bu hesap grubu; herhangi bir ticarî nedene dayanmadan meydana gelmiş ve en çok bir yıl içinde ödenmesi duşünülen borçların kaydedildiği hesaplan kapsar.

İşletmenin esas faaliyet konusu dışındaki işlemleri dolayısıyla ortaklara borçlu bulunduğu tutarların İzlendigi hesaptır. İşleyişi: Borcun doğması halinde hesaba alacak, Ödenmesi halinde ite borç kaydedilir.,

işletmenin esas faaliyet konusu dışındaki işlemleri dolayısıyla iştiraklerine olan borçlarının izlendiği hesaptır. İşleyişi: Bu hesaba; borcun doğması halinde alacak. Ödenmesi halinde İse borç kaydedilir. 333"- BAĞLI ORTAKLIKLARA BORÇLAR işletmenin; sermaye taahhüdünden borçları hariç olmak üzere faaliyet konusu dışındaki işlemleri dolayısıyla bağlı ortaklıklara alan borçlarının izlendiği hesaptır. İşleyişi: Bu hesaba, borcun doğması halinde alacak, ödenmesi halinde ise borç kaydedilir.

İşletmenin personeline olan çeşitli borçlar bu hesapta izlenir, İşleyişi: Tahakkuk eden personele borçlar bu hesabın alacağına, ödenmesi halinde borcuna kaydedilir.

Bilanço gününde, diğer borçlar gurubundaki senetli borçların değerlemesini sağlamak amacı ile borç senetleri için ayrılan reeskont tutarları­ nın izlendiği hesaptır. İşleyişi ; Hesaplanan reeskont tutarları bu hesaba borç, "642- Faiz Gelirleri Hesabı"na gelir kaydedilir. İzleyen dönemde bu hesap

işletmenin satış amacıyla gelecekte yapacağı mal ve hizmet teslimleri ile ilgili olarak peşin tahsil ettiği tutarların izlendiği hesaptır, İşleyişi: Alıcılardan alınan avanslar bu hesabın alacağına, malın teslim edilmesi, hizmetin görülmesi halinde borcuna yazılır.

Özel bölümünde tanımlanan avanslar dışında, işletmenin aldığı her türlü kısa vadeli avansların izlendiği hesaptır. İşleyişi: "Diğer Avanslar" "340- Alınan Sipariş Avansları Hesabında"açıklanmıştır. 35- 36- ÖDENECEK VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER işletmenin sorumlu veya mükellef sıfatıyla, ödeyeceği vergi, resim, harç, kesinti, sigorta primi, sendika aidatları, icra taksitleri ve benzeri- borçlarının izlendiği hesap grubudur."

işletmenin ekonomik faaliyetlerde bulunmasının sonucu ilgili mali mev­ zuat uyarınca mükellef veya sorumlu, sıfatıyla işletmenin kendisine, personeline ve Üçüncü- kişilere ilişkin olarak''ödenmesi gereken vergi, resim, harç ve fonların izlendiği hesaptır. İşleyişi: , Vergi, resim, harçların tahakkuk ettirilmesini gerektiren olaylar ve işlemler ortaya çıktıkça anılan hesaplar alacaklanır, ödemeler yapıldıkça borçlanır. Bir yıldan daha uzun sürede ödenecek ertelenmiş veya takside bağlanmış vergiler varsa, bunlar "438- Kamuya Olan Ertelenmiş veya Taksitlendirilmiş Borçlar Hesabı" na aktarılır.

işletmenin, personelin hakedişlerinden sosyal güvenlik mevzuatı hükümlerine göre kesintiye tabi tutmakla yükümlü bulunduğu, personele ait emeklilik keseneği-we sigorta primleri î l e bunlara ilişkin işveren katılma payları ve işverence-sosyal' güvenlik kuruluşlarına'ödenecek diğer yükümlülüklerin izlendiği hesaptır. İşleyişi: Kesintiler yapıldıkça bu hesap-alacalandırılır ve ödemeler yapıldıkça borçlandırılır. Bir yıldan daha uzun sürede ödenecek Sosyal Güvenlik Kesintileri varsa, bunlar "438- Kamuya Olan Ertelenmiş veya Taksitlendirilmiş Borçlar Hesabı" na aktarılır.

Özel bölümlerinde tanımlananlar dışında kalan yükümlülüklerin izlendiği hesaptır. İşleyişi: Tahakkuk ettirilmesini gerektiren olaylar ve işlemler ortaya çıktıkça anılan hesaplar alacaklanır, ödemeler yapıldıkça borçlanır. 37- BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI Bilanço tarihinde belirgin olarak ortaya çıkan ancak tutarının ne ola- cağı kesin olarak bilinemeyen veya tutarı bilinmekle birlikte ne zaman tahakkuk edeceği bilinemeyen kısa vadeli borçlar veya giderler için ayrılan karşılıkların izlendiği hesap grubudur. Bu grupta yer alan karşılık hesapları aktifi düzenleyici nitelikte değildir,

Dönem kârı üzerinden hesaplanan kurumlar vergisi, diğer vergi ve kesintiler, fonlar ve benzeri diğer yükümlülükler İçin ayrılan karşılıkların izlendiği hesaptır. İşleyişi: Dönem kârı üzerinden hesaplanan kurumlar vergisi ve yasal yükümlülük­ ler, dönem kârı hesabının borcu karşılığında bu hesaba alacak kaydedilir. Vergi tahakkukunun kesinleşmesi durumunda borç kaydı suretiyle hesap kapatılır ve ilgili tutar "371- Dönem Kârının Peşin ödenen Vergi ve Diğer Yükümlülükleri" ile mahsup edilerek kalan tutar "360- ödenecek Vergi ve Fonlar" hesabına aktarılır,

DÖNEM KÂRINIM PEŞİN ÖDENEN VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLERİ (-) Mevzuat gereğince peşin ödenen gelir ve kurumlar vergisi ile diğer yükümlülüklerin izlendiği hesaptır. İşleyişi: Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıklarından indirilmek üzere, "193- Peşin ödenen Vergiler ve Fonlar Hesabı"ndan yapılan aktarmalar bu hesabın borcuna, 193 nolu hesabın alacağına kaydedilir. Tahakkuk eden tutarlar ve gelir vergisinden mah.sup edilen tutarlar ise bu hesaba alacak kaydedilir.

KIDEM TAZMİNATI KARŞILlĞl 8a hesapta, belirlenecek esaslar çerçevesinde ayrılan ve bir yıl İçinde ödeneceği öngörülen kıdem tazminatları karşılıkları izlenir. İşleyişi: "472- Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabı"ndân yukarıda yapılan tanım çerçevesinde yapılan aktarmalar bu hesaba alacak-, ödenmesi halindi ise borç kaydedilir,

MALÎYET GİDERLERİ KARŞILIĞI Aylık maliyetlerin saptanmasında, gelecek aylarda veya yıl sonunda kesin tahakkuku yapılacak giderlerle aylık maliyetlere pay verilmesinde, amortismanlar, tamir-bakım, ikramiyeler, finansman giderleri .... ve benzeri giderlere ilişkin tahmini gider karşılıklarının izlendiği hesaptır. Bu hesap, bilanço dönemi sonunda kapatılır, İşleyişi: Aylık maliyetlere yüklenen tahmini gider karşılıkları bu hesaba alacak hu giderlerin kesin tutarları belli olduğunda ise bu hesaba borç kaydedilir.

Kısa vadeli diğer borç ve gider karşılıklarının izlendiği hesaptır. İşleyişi: Bu grubun yukarıda belirtilen hesapları içinde yer almayan ve önemlilik kavramına göre de ayrı ayrı hesaplarda izlenmesi mümkün olmayan borç ve gider karşılıkları bu hesaba alacak, ödenmeleri halinde de borç kaydedilir. 38- GELECEK AYLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI Bu grup, içinde bulunulan dönemde ortaya çıkan ancak gelecek aylara ait gelirlerila faaliyet dönemine ait olup "ödenmesi gelecek aylarda yapılacak giderlerden oluşur.

Gelecek bilanço dönemlerine ait peşin tahsil olunan gelirlerin bir yıldan kısa süreye ait kısımlarının izlendiği hesaptır. İşleyişi: Peşin tahsil olunan gelirler bu hesabın alacağına kaydedilirT Ait olduğu dönemdeilgili gelir hesaplarına devredilir.

Gelecek aylarda ödemesi yapılacak ve kesinlikle belgeye dayalı gider tahakkuklarının izlendiği hesaptır. İşleyişi: Yapılan tahakkuklarilgili gider ve zarar hesaplarına borç, bu hesaba alacak, yapılan 'ödemeler borç kaydedilir, 39- DİĞER KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR özellikle kendi bölümlerinde tanımlanmamış olan diğer kısa vadeli yabancı kaynaklar bu grupta yer alır.

Bu hesap; teslim edilen mal veya ifa edilen hizmetler üzerinden hesap»- lanan Katma Değer Vergisi ile işlemi gerçekleşmeyen ya da işlemden vazgeçilen mal ve hizmetlere ilişkin katma değer vergisinin izlendiği hesaptır. İşleyişi: Hesaplanan Katma Değer Vergisi bu hesaba alacak kaydedilir. Düzeltmeler bu hesaba borç kaydedilir. Vergilendirme dönemi itibariyle bu hesabın bakiyesi "191- indirilecek Katma Değer Vergisi Hesabı" ile karşılaştırılır. Yapılan karşılaştırmada bu hesabın bakiyesi

Bu hesap; teşvikli yatırım mallarının ithalinden doğan ve ertelenen Katma Değer Vergisi ve ihraç kaydiyle satış nedeniyle ertelenen-ve.terkin edilecek Katma Değer Vergisi gibi ihtiyaca göre bölümlenir. İşleyişi; Teşvikli yatırım mallarının ithalinde gümrük idareleri" tarafından tarh ve tahakkuk ettirilerek ertelenen katma değer vergisi, aktiftekiilgili hesabın borcu mukabili bu hesaba alacak, mevzuat gereği yapılacak terkin sonunda aktif­ tekiilgili hesabın alacağı karşılığı bu hesaba borç kaydedilmek süretiyle işlem- görür. Yatırım teşvik belgelerinde öngörüldüğü şekilde gerçekleşmemesi halinde ertelenen katma değer vergisi bu hesaba borç, ödenmek üzere pasifteki tahakkuk hesabına alacak kaydedilir. Vergi dairesince tecil olunan katma değer vergisi "391- Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabı" nın borcu mukabili bu hesaba alacak, mevzuat -gereği yapılacak terkin sonucunda borçlusunun alacağı mukabili bu hesaba borç kaydedilir. İhracatın gerçekleşmemesi,hal inde ise, tecil olunan Katma değer vergisi, "391- Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabı"nın alacağı mukabili bu hesaba borç kaydedilir.

Bu hesap grubuiçindesayılanların dışındakalandiğerçeşitli yabancı kaynakların izlendiği hesaptır . İşleyişi: Yukarıdaki hesaplardışındaoluşandiğeryabancı kaynaklar buhesabın alacağına , « demeler 1se borcuna kaydolunur. 4- UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR Kredi kurumlarından , sermayepiyasasından veişletmenin ilişkide bulun­ duğu üçüncükişilerdensağlanan vebiryıldanfazla vadeli olanişletme borçla ­ rını kapsar. UzunVadeli YabancıKaynaklar , Mali Borçlar , Ticari Borçlar , Diğer Borçlar , AlınanAvanslar , ödenecek Vergi ve DiğerYükümlülükler , Borç ve Gider Karşılıkları , GelecekYıllara A1tGelirler ve GiderTahakkukları 11eDiğer Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar eklinde bölümlenir . 40-'»Ll BORÇLAR Bilançotarihi itibariyle vadesinebiryıldanfazla süre kalmış bulunan, banka vediğer finanskuruluşlarındanalınankrediler 11eişletmece borçlanmaamacıylaihraçedilmiş , menkuldeğerler bu hesap grubunda yeralır .

BANKA KREDİLERl Banka ve diğer finans kuruluşlarından alınan uzun vadeli kredilerin yer aldığı hesaptır. İşleyişi: Alınan uzun vadeli krediler bu hesaba alacak, ödenmeleri halinde borç kaydedilir. Bilanço tarihinden itibaren bir yıl içinde ödenecek ana para taksit­ leri ile vadesi bir yıla düşen tutarlar "303- Uzun Vadeli Kredilerin Anapara Taksitleri ve Faizleri Hesabı" nın alacağına aktarılmak suretiyle bu hesaba borç kaydedilir.

işletme tarafından çıkarılmış bulunan tahvillerden vadesi bir yılı aşanlar bu hesapta izlenir, işletmece hisse senedi ile değiştirilebilir ve erken paraya çevrilebilir tahviller çıkarılmış olması durumunda bunların tutar ve nitelikleri dipnotlarda ayrıcabelirtilir . İşleyişi: Çıkarılmış tahviller nominal bedelleri 11e bu hesaba alacak kaydedilir. Bilanço tarihinden itibaren bir yıl içinde ödenecek tahvil, anapara borç ve taksitleri bilanço dönemlerinde "304- Tahvil Anapara, Borç, Taksit ve Faizleri Hesabına" aktarılmak suretiyle bu hesaba borç kaydedilir.

işletmece çıkarılmış katılma intifa senedi dışındaki vadeleri bir yıldan uzun olan diğer menkul değerler bu hesap kaleminde yer alır. Yukarıdaki hesaplarda tanımlanmış menkul kıymetler dışında kalan çıka­ rılmış diğer menkul kıymetler bu hesapta izlenir. İşletmece çıkarılmış katılma intifa senetleri ve 'özkaynak niteliğindeki diğer menkul kıymetler bu hesapta yer almaz. Ortakların "Katılma İntifa Senedi" ihraç etmeleri halinde, "Katılma İntifa Senedi Sermayesi" özkaynaklar grubunda "Sermaye" hesabının altında; "Geri Satın Alınan Katılma İntifa Senetleri" ise dönen varlıklarda menkul kıymetler hesap grubu içinde gösterilir. ' İşleyişi: Yukarıda tanımlananlar dışında çıkarılmış diğer menkul kıymetler nominal bedelle bu hesaba alacak kaydedilir. Bilanço tarihinden itibaren bir yıl içinde ödenecek tahvil anapara borç ve taksitleri bilanço dönemlerinde "306- Çıkarılmış Diğer Menkul Kıymetler Hesabı"na aktarılmak suretiyle bu hesaba borç kaydedilir.

Nominal değerinin altında ihraç edilen tahvil, senet ve diğer menkul kıymetlerin nominal değerleri ile satış fiyatı arasındaki farkın gelecek yıllara ait olan kısmı bu hesapta izlenir. İşleyişi: Nominal değerinin altında ihraç edilen tahvil, senet ve diğer menkul kıymetlerin nominal değeri ile satış fiyatı arasındaki fark bu hesabın borcuna kaydedilir. Bu* satış farklarında gelecek dönemde itfa edilecek kısmı bilanço tarihinde "30B- Menkul Kıymetler ihraç Farkı Hesabı"na aktarılarak bu hesaba alacak kaydedilir.

Yukarıdaki hesap kalemlerinin hiçbirine girmeyen değerler bu başlık altında toplanır. İşleyişi: Bu hesaba, borcun doğması halinde alacak, ödenmesi halinde borç kayde­ dilir . 41- 42- TİCARl BORÇLAR Bilanço tarihinden itibaren vadelerine bir yıldan fazla süre bulunan ticari borçlar bu hesap grubunda yer alır. Bağlı ortaklıklara ve iştiraklere olan ticari borçların tutarları bilanço dipnotlarındabelirtilir .

İşletmenin faaliyet konusu ileilgili her türlü mal ve hizmet alımların­ dan kaynaklanan vadelerine bir yıldan fazla süre bulunan senetsiz borçların izlendiği hesaptır. İşleyişi: Senetsiz ticari borcun doğması ile bu hesaba alacak kaydedilir. Bilanço çıkarma dönemlerinde vadeleri bir yılın altına düşenler bu hesaba borç kaydedi­ lerek "320- Satıcılar Hesabı"nın alacağına aktarılır.

işletmenin faaliyet konusu 11eilgili her türlü mal ve hizmet alımların­ dan kaynaklanan vadelerine bir yıldan fazla süre bulunan senetli borçlarının izlendiği hesaptır. İşleyişi: Borç senetleri tutarları bu hesaba alacak; bilanço tarihinde vadeleri bir yılın altına düşen senetli borçlar "321- Borç Senetleri Hesabı"nın alacağına aktarılarak bu hesaba borç kaydedilir.

BORÇ SENETLERİ REESKONTU {-) Bilanço gününde, senetli borçların tasarruf değeriyle değerlenmesini sağlamak Üzere, borç senetleri için ayrılan reeskont tutarlarının izlenmesinde kullanılır. İşleyişi: Hesaplanan reeskont tutarları bu hesaba borç, "64- Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve kârlar" grubundaki "642- Faiz Gelirleri Hesabı"na alacak kaydedilir. İzleyen dönemde bu hesap, "65- Diğer Faaliyetlerden Olağan Gider ve Zararlar" grubunun "652- Reeskont Faiz Giderleri Hesabına" aktarılarak kapatı­ lır ,

"326- Alınan Depozito ve Teminatlar" hesabında alış amaçları belirtilen depozito ve teminattan vadeleri bir yıldan fazla olan kısımları bu hesap kap­ samına girer. İşleyişi: Alınan depozito ve teminatlar bu hesabın alacağına, geri verilenler veya hesaba sayılanlarla, geri verilmemiş bilanço gününde vadeleri bir yılın altına düşenler bu hesabın borcuna yazılarak "326- Alınan Depozito ve Teminatlar Hesabı"na aktarılarak kapatılır.

Yukarıdaki hesap kalemlerinin hiç birinin kapsamına alınamayan bir yılı aşan ticari borçların izlendiği hesaptır. İşleyişi: Bu hesaba borcun doğması halinde alacak, vadesi bir yılın altına "düşenler "329- Diğer Ticari Borçlar Hesabı"na aktarılarak borç kaydedilir.

işletmenin esas faaliyet konusu dışındaki işlemleri dolayısıyla ortaklara borçlu bulunduğu vadeleri bir yıldan fazla süreli tutarların izlendiği hesaptı r. İşleyişi: Borcun doğması halinde hesaba alacak, vadesi bir yılın altına düşmesi halinde 331 No.lu hesaba aktarılarak borç kaydedilir.

BORÇLAR işletmenin esas faaliyet konusu dışındaki işlemleri dolayısıyla iştiraklerine olan vadeleri bir yıldan fazla süreli borçlarının izlendiği hesaptır. İşleyişi: Borcun doğması halinde hesaba alacak, vadesi bir yılın altına düşmesi halinde "332- iştiraklere borçlar Hesabı"na aktarılarak borç kaydedilir.

işletmenin sermaye taahhüdünden borçlan hariç olmak üzere faaliyet konusu dışındaki işlemleri dolayısıyla bağlı ortaklıklara olan borçlarının izlendiği hesaptır. İşleyişi Borcun doğması ile hesaba alacak, vadesi bir yılın altına düşenler "333- Bağlı Ortaklıklara borçlar Hesabı"na aktarılmak suretiyle borç kaydedilir.

Bilanço gününde, uzun vadeli diğer borçlar grubunda yer alan senetli borçların değerlemesini sağlamak amacı ile ,borç,senetleri .için ayrılan reeskont tutarlarının izlendiği hesaptır. İşleyişi: "317- Diğer Borç Senetleri Reeskontu Hesabı"nda açıklanmıştır.

Kamuya olan vergi ve benzeri borçlardan vadesinde ödenmeyip ertelenmiş veya taksite bağlanmış olup bir yıldan daha uzun bir sürede ödenecek olan kısminin izlendiği hesaptır. İşleyişi: Bir yıldan uzun vadeli kamuya olan ertelenmiş veya taksitlendiri İmiş borçlar ile "368- Vadesi Geçmiş Ertelenmiş veya Taksitlendirilmi ş Vergi ve Diğer Yükümlülükler Hesabı"ndan vadeleri bir yılı aşan borçlar hesaba alacak; vadesi bir yılın altına düşenler kısa vadeli yabancı kaynaklarda yer alanilgili hesaplara aktarılmak suretiyle bu hesaba borç kaydedilir.

ALINAN SİPARiŞ AVANSLARI işletmenin satış sözleşmesine dayanarak mal ve hizmetin tesliminden önce tahsil ettiği bir yılı aşan avansların izlendiği hesaptır. İşleyişi: Alıcılardan alınan avanslar Bu hesaba alacak, vadesi bir yılın altına düşenler "340- Alınan Sipariş Avansları Hesabı"na aktarılmak suretiyle bu hesaba borç kaydedilir.

Yukarıda açıklanan avanslar dışında, işletmenin aldığı her türlü uzun vadeli avansların izlendiği hesaptır. İşleyişi: Alınan avanslar. bu hesabın alacağına, vadesi bir yılın altına düşenler "349- Alınan Diğer Avanslar Hesabı"na aktarılmak suretiyle bu hesaba borç kaydedilir. 45- 46- 47- BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI Bilanço tarihinde belirgin olarak ortaya çıkan ancak tutarının ne ola­ cağı kesin olarak bilinemiyen veya tutarı bilinmekle birlikte ne zaman tahakkuk edeceği bilinmeyen uzun vadeli borçlar veya giderler için ayrılan karşılıkların izlendiği hesap grubudur. Bu grupta yer alan karşılık hesaplan aktifi düzenleyici nitelikte değil di r.

Uzun vadeli diğer borç ve gider karşılıklarının izlendiği hesaptır. İşleyişi: Bu grubun yukarıda belirlenen hesaplar içinde yer almaya» ve önemlilik kavramına göre de ayrı ayrı hesaplarda izlenmesi mümkün olmayan borç ve gider karşılıkları doğduğunda bu hesaba-alacak, ilgili gider gruplarına borç kaydedilir, izleyen dönemde ödenmesi beklenen borç ve gider karşılık tutarları bu hesabın borcuna, "379- Diğer Borç ve Gider Karşılıkları Hesabının alacağına kaydedilir. 48- GELECEK YILLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI Bilançonun çıkarıldığı dönemi izleyen, yılda» daha sonraki bilanço dönemlerine ait peşin tahsil olunan gelirlerile faaliyet dönemine ait olup da gelecek bilanço dönemlerinde ödenecek giderlerden oluşur.

GELECEK YILLARA AÎT GELİRLER Gelecek bilanço dönemlerine ait peşin tahsil olunan gelirlerin bir yıldan uzun süreye ait kısımlarının izlendiğe hesaptır. İşleyişi . Peşin tahsil olunan gelirler bu hesabın alacağına kaydedilir. Kısa vadeli nitelik kazanan gelirler bu hesabın borcu mukabili "380- Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabı"na aktarılır.

Gelecek yıllarda ödenmesi yapılacak ve kesinlikle belgeye dayalı gider tahakkuklarının izlendiği hesaptır. İşleyişi: Yapılan tahakkuklar ilgili gider ve zararhesapları mukabili bu Hesaba alacak , vadesibiryılın altınadüşenler "381- Gider Tahakkuklar.1 Hesabı ' n a aktarılarak bu hesababorç kaydedilir . 4 9 - DİĞER UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR özellikle kendibölümlerinde tanımlanmamışolandiğer uzun vadeli yabancı kaynaklar bu grupta yer alır .

Bu hesap grubuiçerisinde sayılanların dışında kalandiğer çeşitli yabancı kaynakların izlendiği hesaptır . İşleyişi: Tahakkuk edentutarlar bu hesabaalacak , vadesi bir yılın altına düşenler , "399- DiğerÇeşitli Yabancı KaynaklarHesabı ' naaktarılarak borç kaydedilir . 5- ÖZKAYNAKLAR işletme sahip veyaortaklarınınbilançotarihindeişletmeye yapmış Oldukları sermayeyatırımlarınıntutarını gösteren ödenmiş sermayeile , Sermaye Yedekleri , KarYedekleri , GeçmişYıllarKarları ve GeçmişYıllarZararları ve Dönemin Net Kar veyaZararını kapsar. 50- ÖDENMIŞ SERMAYE

işletmeyetahsisedilen veyaişletmelerin anasözleşmelerinde yer alan veTicaretSlCilTnetescil edilmiş bulunan sermayetutan bu hesapta yer alır . kayıtlı sermaye sisteminealınanortaklıklardaçıkarılmış sermayegöste ­ rilir . ' Kayıttı sermayetavanı ayrıca" dipnotlarda belirtilir . İşleyişi ; Taahhütedilen sermayetutarı bu hesabaalacak , ödenmemiş sermaye hesa­ bınaborç kaydedilir . 501 ÖDENMEMİŞ SERMAYE (-) İşletmeyetahsisedilen veyaortaklarcayüklenilen sermayenin henüz ödenmemiş kısmıdır . İşleyişi Taahhüt edilen sermayetutarı "500- SermayeHesabı " alacağı ile bu hesababorç , ödenentutarlar alacak kaydedilir . 51- 52- SERMAYE YEDEKLERİ Hisse senedi ihraçprimleri , iptal edilenortaklık payları ve yeniden değerleme değerartışları gibi sermayehareketleri dolayısıyla ortayaçıkan ve işletmedebırakılantutarların izlendiği hesap grubudur.

HISSE SENEDİ İHRAÇ PRİMLERl Yeniçıkarılanhissesenetlerinin primli satışından kaynaklanantutar ­ lar bu hesapta izlenir . İşleyişi: Hisse senedinin nominalfiyatı . ilesatış fiyatı arasındaki fark bu hesabınalacağına satışbiçiminebağlı olarak ilgili hesabın borcuna kaydedilir . Bututarların sermayeyeilavesi veya başkabir amaçla kullanılması durumunda hesababorç kaydedilir .

HÎSSE SENEDi İPTAL KARLARI iptal edilen hisse senetlerinin bedellerine mahsuben yapılan ödemelerin, bunların yerine çıkarılan hisse senetlerinden elde edilen hasılat noksanı kapa- tıldıktan sonra artan kısmın izlendiği hesaptır. İşleyişi: Elde edilen hisse'senedi iptal karları bu hesaba alacak kaydedilir. Bu tutarların sermayeye ilavesi veya başka amaçlarla kullanılması durumundailgili hesaplara borç kaydedilir.

işletmenin aktifine kayıtlı maddi duran varlık kalemlerinin yeniden değerlenmesinden oluşan değer artışlarının izlendiği hesaptır. İşleyişi: Yeniden değerleme net değer artışıilgili hesaplar karşılısında bu hesaba alacak kaydedilir. Bu tutarların sermayeye, ilavesi veya başka bir amaçla kullanılması durumunda bu hesaba borç kaydedilir,

işletmenin iştirakleri ile. bağlıortaklıkları bünyesindeyapılan yeniden değerleme dolayısıyla oluşan değerartışının sermayeye eklenmesi sonu­ cunda, bu sermayeden işletmeye isabet eden kısım gösterir . İşleyişi: işletmenin iştirakleri ve bağlı ortaklıkları bünyesinde yapılan yeniden değerlemedolayısıyla oluşan değer artışları sermayeye eklenmesi sonucunda, işletmeye bedelsiz olarak verilen hisse senetleri ve payları bu hesabın ala­ cağına, "242- iştirakler" veya "245- Bağlık Ortaklıklar Hesaplarının borcuna kaydedilir .

Bu hesap grubu içerisindesayılanların dışında kalan diğer sermaye yedeklerinin izlendiği hesaptır. 53- 54- KAR YEDEKLERİ ı Kanun, ana sözleşme hükümleri ya da ortaklıkların yetkili organları tarafından alınan kararlar uyarınca, dağıtılmamış ya da işletmede alıkonulmuş karlar bu hesap grubunda gösterilir. - 9 3 -

Kanun hükümleri uyarınca ayrılmış bulunan yedekler bu hesap kaleminde gösterilir. İşleyişi: Yedekler faaliyet yılı karından mahsup edilmek suretiyle bu hesaplara alacak kaydedilir.

Ana sözleşme hükümleri çerçevesinde ayrılan yedekler bu hesap kalemi içinde yer alır. İşleyişi: 8u hesap "540- Yasal Yedekler Hesabı" gibi işlem görür.-

Sermaye şirketlerinde Genel Kurul tarafından ayrılmasına karar verilen olağanüstü yedek akçeler ile dağıtım dışı kalan karlar bu hesapta yer alır. İşleyişi: Bu hesap "540- Yasal Yedekler Hesabı" gibi işlem görür.

özellikle kendi bölümlerinde tanımlanmamış olan kardan ayrılan diğer yedekler bu hesapta izlenir. İşleyişi: Kardan ayrılan tutarlar bu hesaba alacak, mahsubunda borç kaydedilir.

işletmede bırakılması ve tasarrufu zorunlu yasal fonlar ile diğer maksatlarla ayrılan fonlar bu hesapta izlenir. İşleyişi: Kardan ayrılan tutarlar bu hesaba alacak, mahsubunda borç kaydedilir. 55- 56- 57- GEÇMİŞ YILLAR KARLARI

Geçmiş faaliyet dönemilerinde ortaya çıkan ve işletme sahibin ,veya ortaklarına dağıtılmamış bulunan karlardanilgili yedek hesaplarına alınmayan tutarların izlendiği hesaptır. 58- GEÇMİŞ YILLAR ZARARLARI (-)

Geçmiş faaliyet dönemlerinde ortaya çıkan dönem net- zararlarının izlendiği hesaptır . 59- DONEM NET KARI (ZARARI) Bu grup işletmenin nihai faaliyet sonucunu gösteren hesapları kapsar.

İşletmenin faaliyet dönemine ilişkin vergi sonrası net kar tutarının izlendiği hesaptır. İşleyişi: Sonuç hesaplarında yer alan "692- Dönem Net Karı veya Zararı Hesabı"ndan aktarılan tutarlar bu hesaba alacak, ,aynı hesaba borç kaydedilir.

işletmeninfaaliyet dönemine ilişkin net zarar tutarının izlendiği hesaptı r . İşleyişi: Sonuç hesaplarında yer alan "692- Dönem Net Karı veya Zararı Hesabı"ndan aktarılan tutarlar bu hesaba borç, aynı hesaba alacak kaydedilir. 6- GELİR TABLOSU HESAPLARI İşletmeninfaaliyet dönemine ilişkin brüt satışları, satış indirimleri satışlarınmaliyeti , faaliyet giderleri, diğer faaliyetlerden gelir ve karlar diğer faaliyetlerdengider vezararlar , finansman giderleri, olağandışı gelir ve karlar ve olağandışı gider vezararlardan oluşur. 60- BRÜT SATIŞLAR işletmenin esas faaliyetleri çerçevesinde satılan mal yada hizmetler karşılığında alınan yada tahakkuk ettirilen toplam değerleri kapsar. Satılan mal ve hizmetlerleilgili sübvansiyonlar, satış tarihindeki vade farkları, ihracatla ilgili dönem içinde ortaya çıkan kur farkları, vergi iadeleri brüt satışlar içinde gösterilir. Brüt Satışlara "Katma Değer Vergisi" dahil edilmez. Brüt Satışlar; yurtiçi satışlar, yurtdışı satışlar ve diğer gelirler şeklinde bölüm!enir.

YURTİÇİ SATıŞıNı Yurtiçindeki gerçek ve tüzel kişileresatılan mal ve hizmetler karşı- lığındaalınan ya da tahakkukettirilen toplamdeğerlerin izlendiği hesaptır . Gereksinime göre bölümlenebilir . İşleyişi: Satışgerçekleştiğindehasılattutarı bu hesaba alacak kaydedilir.

SATIŞLAR Yurtdışındasatılan mal ve hizmetlerkarşılığındaalınan yada alınacak olan toplamdeğerlerin izlendiği hesaptır . İşleyişi: Yurtiçi satışlarda olduğugibidir .

GELİRLER işletmenin korunması, ihracatı teşvik ya da hükümetpolitikasına uyma zorunluluğukarşısında oluşanişletmenin faaliyet hasılatındaki düşüklüğü veya faaliyet zararını gidermekiçin , sermayekatkısı niteliğinde olmayan, mali yar­ dımlar ( sübvansiyonlar ) , devletin bazımallarıvergi , resim, harç ve benzeri yükümlülüklerden istisna etmesi yoluylayaptığı yardımlar (vergi iadeleri) ve satış tarihindeki vadefarkları , ihracatlailgili fiyat istikrar destekleme primi v.b. hasılat kalemleri bu hesaptaizlenir . İşleyişi: Dönemiçindeki faaliyetlerden doğansübvansiyon , vergi iadesi, vade farkları , (v.b) tutarları saptanarakilgili hesababorç , bu hesaba ise alacak kaydedilir. 6 i - SATIŞ. İNDIRIMLERI ( - ) Netsatışhasılatına ulaşabilmek için brütsatışlardan indirilmesi gerekendeğerleri kapsar. Satıştan iadeler, satışIskontoları vediğer indirimler seklinde bölümlenir .

İADELER ( - ) Satılanmalların 1ade edilen bölümünün faturatutarlarını kapsar, İşleyişi: Daha Önceyapılansatışlar ile ilgili olarakilgili hesaplara borç , BrütSatışlardanilgili hesaplara alacak kaydedilmiş bulunan malın fatura tutarı , malın kısmen yada tamamen 1ade edilmesi durumunagöre , "610- Satıştan iadeler Hesabı"mn borcuna, bunakarşılık ilgili hesaba alacak kaydedilir.

Satışlailgilifaturanın düzenlenipsatışın gerçekleşmesinden sonra yapılan hertürlü kasa ve miktarIskontoları bu hesapta yeralır . Kasa Iskontosu, kredinsatışlardaalıcının mal bedelini vadesinden önce ödemesidolayısıyla , bu peşin ödemekarşılığında alıcıyabelirli oranlarda indirimyapılmasıdır . - 9 6 — Miktar Iskontosu 1se alıcının bellitutarlarÜzerindealışlarda bulu ­ naraksatıcının mal sürümünekatkıda bulunmasındandolayı kendisinebelli oran ya datutarlardayapılan indirimdir . İşleyişi: Uygulanan Iskontoilgili " Alacaklar " hesabına alacak kaydedilirken , "611- SatışIskontoları Hesabı " n a borç kaydedilir .

(-) Satıcı tarafından , alıcı hesabına , malın şevkisırasında ödenen giderleri ifade eden vesatılan mallaraait olan sevkgiderleri , satılan mallarınhatalı ve noksanolması ya dataşımasırasında hasarauğramış olması nedeniyle , yapılması zorunlu indirimler ilesatışvergileri , fonlar (KDVhariç ) vebenzerleri bu kalemde gösterilir . Bu hesapihtiyaca göre bölümlenir. İşleyişi: Satılan mal ya da hizmet bedelindenyapılanindirim , hasılatla ilişkilendirilmeden "612- Diğerindirimler Hesabı"na borç , ilgili hesaplara ise alacak kaydedilir . 62- SATIŞLARIN MALİYETİ (-) işletmenin dönemiçindeki stokhareketleri ilesatılan mamul, yarı mamul, ilk madde ve malzemeileticari mal gibi maddelerin ve satılan hizmetlerinmaliyetini kapsar. Başkabirdeyişle dönemiçindealıcılara satılan ya dadevredilen mal vehizmetlerinÜretimi ( imalatı ) ya dasatınalınması içinyapılan tüm giderleri içerir .

(-) İşleyişi: Satılan mamullerinmaliyettutarı 152 nolu hesaba (Mamuller Hs.) ala ­ cak, bu hesabaise borç kaydedilir .

(-) Herhangi birdeğişikliğe tabı olmadansatılmakamacıyla alınan ticari mallar (emtia) ve benzeri kalemlerin maliyetim kapsar. İşleyişi: Satılanticari malların maliyettutarı "153- Ticari Mallar Hesabı " n a alacak , bu hesababorç kaydedilir .

(-) Üretilenhizmetlerle ilgili olarakyapılangiderlerin kaydedildiği hesaptır . İşleyişi: Üretilen hizmetleilgili giderlerniteliklerine göre , eş zamanlı kayıt sistemine tabi olan ve 7/Aseçeneğini uygulayan hizmetişletmeleri "741- Hizmet liretimMaliyeti YansıtmaHesabı " alacağı ile , 7/Bseçeneğini uygulayan küçük işletmelerde "799- ÜretimMaliyeti Hesabı" alacağı ile , bu hesababorç kaydedilir .

DİĞER SATIŞLARIN MALÎYETİ {-) işletmenin esas faaliyet konusu ileilgili diğer satış gelirlerinin elde edilmesi için yapılan giderlerin izlendiği hesaptır. İşleyişi: Hesaplanan satışların maliyeti bu hesabın borcuna kaydedilir. 63- FAALİYET GİDERLERİ İşletmenin esas faaliyeti ileilgili bulunan ve Üretim maliyetlerine yüklenmeyen araştırma ve geliştirme giderleri; pazarlama, satış ve dağıtım giderleri ve genel yönetim giderlerinden oluşan hesap grubudur. 7 inci grupta izlenen esas faaliyet dönem giderleri, yansıtma hesapları alacağı ile dönem sonlarında bu grupta yer alan hesaplara devredilir.

Üretim maliyetinin düşürülmesi, satışların artırılması ve yeni üretim biçim ve teknolojilerin işletmede uygulanması amacıyla yapılan giderlerden aktifleştirilmeyen araştırma ve qeliştirme giderleri ile aktifleştirilmiş olanlardan bu döneme isabet eden itfa payları bu hesapta yer alır. Bu fonksiyonlailgili olan ve 7. grupta izlenen giderler 7/A seçeneğinde "7"il-Araş- tırma ve Geliştirme Giderleri Yansıtma Hesabı", 7/B seçeneğinde "798- Gider Çeşitleri Yansıtma Hesabı" alacağı ile hu hesabın borcuna devredilir.

Mal ve hizmetlerin pazarlama, satış ve dağıtım faaliyetleri, ile - ilgili olarak yapılan endirekt malzeme, endirekt işçilik, personel giderleri, dışardan sağlanan fayda ve hizmetler, çeşitli giderler, vergi resim ve harçlar, amortis­ manlar ve tükenme paylarından oluşur. Pazarlama fonksiyonu ileilgili giderler 7 inci grupta izlenir ve dönem sonlarında "761 - "azarlama Satış ve Dağıtım Giderleri Yansıtma Hesabı" alacağıile , 7/B seçeneğinde ise "798- Gider Çeşitleri Yansıtma Hesabı" alacağı ile bu fonksiyona ait giderler bu hesaba devredilir.

İşletmenin genel yönetim fonksiyonu ileilgili olarak yapılan ve üretimle ya da satılan mal maliyeti ile doğrudan ilişkisi kurulamayan endirekt malzeme, endirekt işçilik, personel giderleri, dışardan sağlanan fayda ve hizmetler, çeşitli giderler, vergi resim ve harçlar, amortisman giderlerinden oluşur. Genel yönetim fonksiyonu ileilgili giderler 7 inci grupta izlenir ve dönem sonlarında 7/A seçeneğinde, "771- Genel Yönetim Giderleri Yansıtma Hesabı" alacağıile , 7/B seçeneğinde ise "798- Gider Çeşitleri Yansıtma Hesabı" alacağı ile bu hesaba devredilir. 64- DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GELİR VE KARLAR işletmenin esas faaliyeti dışında iştiraklerden ve bağlı ortaklıklardan elde edilen temettü geliri ile faiz ve diğer temettügelirleri , temerrüt faizleri, kambiyo karları, kira gelirleri, menkul kıymet satış karları gibi diğer faaliyetlerden elde edilen olağan gelir ve karlardan oluşur.

işletmelerin sermayelerine katıldıkları iştiraklerden elde ettikleri temettü gelirlerinin izlendiği hesaptır. Hisse senedi ve tahvil gibi menkul kıymet satışından doğan karlar ya da zararlar bu hesaba alınmaz.

İşletmenin bağlı ortaklıklarından elde ettikleri temettü gelirlerinin izlendiği hesaptır.

Her türlü kısa ve uzun vadeli mali yatırımlardan sağlanan faiz gelirlerinin izlendiği hesaptır.

Tahakkuk eden komisyon gelirleri bu hesapta izlenir.

Aktifleilgili olarak ayrılan karşılıklardan iptal edilen tutarlar bu hesapta izlenir.

Yukarıdaki hesaplar kapsamına girmeyen diğer olağan faaliyetlerden sağlanan gelir ve karların izlendiği hesaptır. Bu hesapta kambiyo karları, menkul kıymet satış karları ve benzerleri izlenir. 65- DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR (-) işletmenin esas faaliyetleri dışında kalan olağan faaliyetlerleilgili gider ve zararları içerir.

işletmenin diğer olağan faaliyetleriyleilgili olarak acenta, temsilci ve benzeri işletmelere 'ödediği komisyon giderlerinin izlendiği hesaptır.

Aktifleilgili olarak ayrılan karşılık giderlerinin izlendiği hesaptır.

DÎĞER OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR (-) Yukarıdaki hesaplar kapsamına girmeyendiğerolağan faaliyetlerle ilgili kambiyozararları , menkul kıymet satışzararları ve benzerigider ve zararların izlendiği hesaptır . 66- FİNANSMAN GİDERLERİ (-) İşletmeninborçlandığı tutarlarla ilgili olarakkatlanılan ve varlık ­ larınmaliyetine eklenmemiş bulunanfaiz , kurfarkları , kredikomisyonları ve benzeri diğergiderleri kapsar.

(-) Biryıla kadar vadeli olanborçlanmalarla ilgili olarakyüklenilen ve varlıklarınmaliyetine eklenmeyenfaiz ve benzeri diğergiderlerin izlendiği hesaptır . « 7.gruptaizlenen finansmangiderleri 7/Aseçeneğinde "781- Finansman Giderleri YansıtmaHesabı " 7/Bseçeneğindeise "798- GiderÇeşitleri Yansıtma Hesabı " nın alacağı ile buhesabın borcuna aktarılır .

GÎDERLERİ (-) Biryılı aşanvadeli borçlanmalarla ilgili faiz ve benzeri giderlerin izlendiği hesaptır . 67- OLAĞANDIŞI GELİR VE KARLAR işletmeninolağanfaaliyetlerinden bağımsızolan ve bu nedenle arızi nitelik taşıyan duranvarlıkların satışlarından eldeedilenkarlar ile olağan dışı olay vegelişmeler nedeniyle ortayaçıkangelir vekarlarınyer aldığı hesap grubudur.

Cari dönemden önceki dönemlereait olan ve budönemlerin mali, tablo ­ larına hata ya da unutulmanedenleriyleyansıtılamayan tutarların gösterildiği hesapkalemidir .

Yukarıdaki hesap kalemleri dışında kalan ve arızi bir karakter taşıyan duran varlık satışlarından doğan karlar gibi gelir ve karların yer aldığı hesap kalemidir. 68- OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR işletmenin olağan faaliyetlerinden bağımsız olan ve bu nedenle sık sık, ve düzenli olarak ortaya çıkması beklenmeyen işlem ve olaylardan kaynaklanan gider ve zararların yer aldığı hesap grubudur.

Üretimleilgili giderlerden çalışılmayan döneme ve çalışmayan kısımlara ait giderleri içerir.

Cari dönemden önceki döneme ait olan ve bu dönemlerin malı tablolarına hata yada unutulma nedeni ile yansıtılmayan veya sonradan ortaya çıkan tutarların gösterildiği hesaptır.

Yukarıda tanımlanan hesaplar kapsamı dışında kalan diğer olağan dışı gider ve zararlardan oluşur. 69- DÖNEM NET KARI VE ZARARI

Dönem sonlarında, sonuç hesaplarında yer alan gelir ve gider hesapları­ nın aktarıldığı hesaptır. Gelir hesapları bu hesabın alacağına, gider hesaplan borcuna kaydedilir. Hesabın kalanı vergiden önceki dönem karı veya zararını gösteri r.

Dönem karı üzerinden, ilgili mevzuat hükümlerine~görp hesaplanan vergi ve yasal yüküm lülükleri bu hesabın borcuna, "370-Dönem Karı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları Hesabı"nın alacağına kaydedilir. Bu hesap "690- [İbnem Karı veya Zararı Hesabı" ile birlikte kapatılarak "692- Dönem Net Kârı veya Zararı Hesabı"na devredilir.

"690-Dönem Kar veya 7ararı Hesabı" ile "691- Dönem Karı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları Hesapları"nın karşılıklı olarak kapatılması sonucu bulunan fark bu hesaba kaydedilir. Vergiden sonraki Net Dönem Kârı Hesa­ bın alacağına, Net Dönem zararı ise borcuna kaydedilir. Bu hesap, dönem sonlarında "590- Dönem Net Kârı Hesabı"na devredilerek kapatılır. 7 MALİYET HESAPLARI Maliyet hesaplan, mal ve hizmetlerin planlanan biçim ve niteliğe geti­ rilmesi - için yapılan giderlerin toplandığı ve maliyet unsurlarına dönüştürülerek izlendiği hesaplardır. Bu bölümde yer alan gider hesapları uygulamada esneklik sağlamak 'üzere iki seçenek halinde 7/A ve 7/B olarak sunulmuştur. 7/A seçeneğinde giderler defter-i kebirde fonksiyon esasına göre, 7/B seçeneğinde ise çeşit esasına göre belirlenmiştir. Bu suretle, işletmelere giderlerin bölümlenmesinde ve defter-i kebirde izlenmesinde kendi organizasyon yapılarına, büyüklüklerine ve ihtiyaçla­ rına göre düzenleyebilmeleri için kolaylık sağlanmış, farklı maliyet hesaplama yöntemlerine uyulabilmesi açısından da geniş bir esneklik tanınmıştır. 7/A SEÇENEĞİNDE MALİYET HESAPLARI Büyük ve orta büyüklükteki üretim ve hizmet işletmeleri için özellikle zorunlu olarak önerilen 7/A seçeneğinde; giderler, esas defterlerde fonksiyon esasına göre belirlenmiştir. Eş zamanlı kayıt yönteminin kullanılması önerilen bu uygulamada, giderler yapıldıkları andailgili defter-i kebir hesaplarına "Fonksiyon Esasına" göre kaydedilirken, söz konusu giderler aynı zamanda yar­ dımcı defterlerde hem çeşit esasına hem deilgili gider yerlerine göre izlenir. Gider çeşitlerinin izleneceği yardımcı defter kayıtlarının, giderlerin ait oldukları qider yerlerini de gösterecek şekilde tutulması durumunda, yöntem ama­ cına uygun biçimde yürütülmüş olacaktır. Hu kayıt yönteminde; giderler eş zamanlı olarak aynı anda hem fonksiyonlarına, hem çeşitlerine hem deilgili gider yerlerine göre izlendiğinden; muhasebe kayıtlarının azaltılmasına ve her kademenin üretim ve hizmet maliyetlerinin belli bir düzen içinde oluşturulmasına olanak sağlamaktadır. Bu uygulamada, maliyet hesap grupları aşağıdaki gibi b'ölümlenmiştir. 70 Maliyet Muhasebesi Bağlantı Hesaplan (Maliyet muhasebesinin genel muhasebeden bağımsız çalışması duru­ munda bu grup çalıştırılır.) 71 Direkt İlkmadde Ve Malzeme Giderleri 72 Direkt İşçilik Giderleri 73 Genel Üretim Giderleri 74 Hizmet üretim Maliyeti 75 Araştırma Geliştirme Giderleri 76 Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri 77 Genel Yönetim Giderleri 78 Finansman Giderleri 79 Bu uygulamada yardımcı defterlerde izlenecek Gider Çeşitleri 0-9 sayılı hesaplarda. Gider Yerleri ise 10-99 sayılı hesaplarda gösterildiği gibidir. Bu bölümde yer alan Maliyet Hesap Gruplarının her biri defter-i kebir hesabı düzeyinde gider hesapları, yansıtma hesapları ve fark hesapları olarak bölümlenir. GÎDER HESAPLARI : Bu hesaplar; dönem içinde yapılan ve tahakkuk ettirilen, giderlerin iz- lendiği ve borçlarına kaydedildiği hesaplardır. Gider hesaplarına yapılacak kayıtlara ilişkin olarak düzenlenecek muhasebe fişlerinde gider yerleri ve gider çeşitleri hesaplarına ait numaralar birlikte yazılır. GÎDER YANSITMA HESAPLARI : Bu hesaplar, " fiili maliyetlerin" uygulandığı durumlarda gider hesapla­ rında toplanan giderlerin tümünün; önceden saptanmış maliyet yöntemlerinin kullanılması durumunda ise, bunlara göre saptanan giderlerinilgili hesaplara yansıtılmasını sağlamak amacıyla kullanılır. FARK HESAPLARI : Bu hesaplar, önceden saptanmış maliyet yöntemlerinin uygulanması halinde fiili giderler ile önceden saptanmış giderler arasındaki farkların kaydedildiği hesaplardır. Fark hesapları borç ve alacak kalıntısı verebilir. 70 MALİYET MUHASEBESİ BAGLANTI HESAPLARI Bu grupda yer alan hesaplar genel muhasebe ile maliyet muhasebesinin birbirinden ayrı olarak yürütülmesinin istenmesi durumunda, genel muhasebe ile maliyet muhasebesi arasında bağlantıların kurulmasını sağlamak amacıyla kullanı­ lır.

Maliyet Muhasebesi Bağlantı Hesabı : Genel Muhasebe ile maliyet muhasebesi arasında bağlantıyı sağlayan ve genel muhasebe tarafından tutulan hesaptır. Maliyet muhasebesinin genel muhasebeden ayrı izlendiği durumlarda maliyetlerleilgili giderler genel muhasebe tarafından bu hesaba borç kaydedilir. İşleyişi: Maliyetleilgili tüm giderler tahakkuk ettikçe bu hesaba borç, ilgili aktif ve pasif hesaplara alacak kaydedilir. Maliyet dönemleri sonunda maliyet muhasebesi tarafından genel muhasebeye bildirilen veriler bu hesabın alacağına, ilgili hesapların borcuna kaydedilir.

Maliyet Muhasebesi Yansıtma Hasabı : Genel Muhasebe ile maliyet muhasebesi arasında bağlantıyı sağlayan ve maliyet muhasebesi tarafından tutulan ve "700- Maliyet Muhasebesi Bağlantı Hesabı"nın borcuna kaydedilen giderlerin, maliyet muhasebesinceilgili hesaplara aktarılmasını sağlayan hesaptır. İşleyişi: Genel muhasebede "700- Maliyet Muhasebesi Bağlantı Hesabı"nın bor­ cuna kaydedilen giderler genel muhasebeden gelen belgeler doğrultusunda maliyet muhasebesinde bu hesabın alacağına, fonksiyonel gider hesaplarının borcuna kaydedilir. Maliyet muhasebesinden genel muhasebeye aktarılan tutarlar ise bu hesabın borcuna, ilgili fonksiyonel gider yansıtma hesaplarının alacağına kaydedilir . 71 DİREKT İLKMADDE VE MALZEME GİDERLERİ Bu grupta yer alan hesaplar, üretilen mamulün bünyesine ana madde olarak katılan ve hangi mamulden ne kadar tüketildiği, ekonomik bakımdan ayrı olarak izlenebilen ilkmadde ve malzemelerleilgili gider, yansıtma ve fark hesaplarını kapsar.

Direkt İlkmadde Ve Malzeme Giderleri : Bu giderler, esas üretim gider yerleri ileilgili olup, mamulün bünyesine giren, mamülün temel öğesini oluşturan ve mamulün bünyesine doğrudan yüklenebilen maddelerin kullanımıfiili tutarlarla bu hesapta izlenir. Üretimde kullanılmayan ve satılan ilkmadde ve malzemenin maliyeti bu hesapta izlenmez. İşleyişi: Dönem içinde üretimde kullanılmak üzere ana ve yardımcı üretim yerlerinde ambardan çekilen direkt maddeler bu hesabın borcuna, "150- ilkmadde ve Malzeme Hesabı"nın alacağına kaydedilir. Eş zamanlı kayıt sistemi uygulayan işletmelerde giderlerin tahakkuk kaydının yapılmasını sağlamak üzere düzenlenen fişde, gider çeşidi ile gider yeri kodunun yazılması esastır. Hesaplailgili yapılan düzeltmeler hesabın alacağına kaydedilir. Dönem sonlarında bu hesap, "711-Dırekt ilkmadde ve Malzeme Yansıtma Hesabı" ile karşılaştırılarak kapatılır.

Direkt ilkmadde ve Malzeme Yansıtma Hesabı : Fiili maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda "710- Direkt ilkmadde ve Malzeme Giderleri Hesabı"nın borcuna gider çeşidi olarak kaydedilen giderlerile , önceden saptanmış maliyet yöntemlerinin uygulandığı durumlarda, önceden hesaplanmış giderler, maliyet unsuru olarak bu hesabın alacağı karşılı­ ğında "151- Yarı Mamuller-Üretim Hesabı"na borç kaydedilir. Dönem sonlarında "710- Direkt ilkmadde ve Malzeme Giderleri Hesabı" ile karşılaştırılarak kapatı­ lır.

Direkt İlkmadde ve Malzeme Fiyat Farkı : önceden saptanmış maliyet hesaplama yöntemlerinin uygulandığı durumlardafiili direkt ilkmadde ve malzeme giderleri ile önceden saptanmış ve maliyetlere yüklenmiş, direkt ilkmadde ve malzeme giderleri arasındaki olumlu" veya olumsuz fiyat farklarının izlendiği hesaptır. Olumsuz fiyat farkları bu hesabın borcuna, olumlu" fiyat, farkları ise alacağına kaydedilir. Dönem sonların­ da bu hesapilgili stok ve satış.maliyet hesaplarına aktarılarak kapatılır.

Direkt İlkmadde ve Malzeme Miktar Farkı : önceden saptanmış maliyet yöntemlerinin uygulandığı durumlarda fiili direkt ilkmadde ve malzeme giderleri ile önceden saptanmış direkt ilkmadde ve malzeme giderleri arasındaki olumlu veya olumsuz miktar farklarının kaydedildiği hesaptır. Olumsuz miktar farkları hesabın borcuna olumlu farklar ise alacağına kaydedilir. Dönem sonunda bu hesapilgili stok ve satış maliyet hesaplarına aktarılarak kapatılır. 72 DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ Bu grup bir mal veya hizmetin "üretim maliyetine doğrudan doğruya verilebilen işçilik giderleri 11eilgili gider, yansıtma ve fark hesaplarından oluşur.

Direktişçilik Giderleri Hesabı : Bu giderler esas Üretim gider yerleri ileilgili olup, belli bir mamul veya hizmetin Üretim maliyetine doğrudan doğruya yüklenebilen işçilik giderlerini kapsar. Bu giderler hangi mamul veya mamül grubu için harcandığı izlenebilen ve herhangi bir dağıtım anahtarına gerek duymadan, işçi başına düşen çalışma süresi 'ölçülebilen işçilik giderlerinden oluşur.

Direktİşçilik Giderleri Yansıtma Hesabı : Fiili maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda "720- Direkt İşçilik Giderleri Hesabı"nın borcuna gider çeşidi olarak kaydedilen giderler ile önceden saptanmış maliyet yöntemlerinin uygulandığı durumlarda önceden saptanmış direkt işçilik giderleri, maliyet unsuru olarak bu hesabın alacağı karşılısında " İSİ - Yarı Mamuller Üretim Hesabı'na borç kaydedilir. Fiili maliyet yönteminin uygulandığı işletmelerde üretim yapılmayan işçilikler olağan durumlarda bu hesabın alacağı karşılığı "680- Çalışmayan Kısım Giderleri Hesabı"nın borcuna aktarılır.

DirektİşçilikÜcret Farkları : Önceden saptanmış maliyet hesaplama yöntemlerinin uygulandığı durumlarda, fiili direkt işçilik giderleri ile önceden saptanmış ve maliyetlere yüklenmiş direkt işçilik giderleri arasındaki olumlu veya olumsuz ücret farklarının İzlendiği hesaptır. Olumsuz ücret farkları bu hesabın borcuna, olumlu ücret farkları ise alacağına kaydedilir. Bu hesap dönem sonlarındailgili stok ve satış mal iyeti hesaplarına aktarılarak kapatılır.

Direktİşçilik Süre (Zaman) Farkları : önceden saptanmış maliyet yöntemlerinin uygulandığı durumlarda fiili giderler ile önceden saptanmış giderler arasındaki olumlu ya da olumsuz süre (zaman) farklarının kaydedildiği hesaptır. Olumsuz süre farkları bu hesabın borcuna olumlu süre farkları ise ala­ cağına kaydedilir. Dönem sonlarında bu hesapilgili stok ve satış maliyeti hesaplarına aktarılarak kapatılır. 73 GENEL ÜRETİM GİDERLERİ Bu grup işletmenin üretimi ve bu üretime bağlı hizmetler için yapılan direkt ilkmadde ve malzeme ve direkt işçilik dışında kalan giderlerleilgili gider, yansıtma ve fark hesaplarından oluşur.

GenelÜretimGiderleri : işletmenin üretimi ve bu-üretime bağlı hizmetler için yapılan direkt işçilik ve direkt ilkmadde ve malzeme dışında kalan giderlerin izlendiği hesaptır. Bu giderlerin; - Üretim ve hizmet maliyeti ileilgili bir gider niteliğini taşıması, - Çeşit ve değer yönü ile doğrudan doğruya değil ancak dağıtım yoluyla üretim ve hizmet maliyetlerine yansıtılabili r nitelikte olması, gerekir. Tahakkuk eden giderler bu hesabın borcuna kaydedilir. Dönem sonlarında "731- Genel Üretim Giderleri Yansıtma Hesabı" ile karşılaştırılarak kapatılır.

Genel Üretim Giderleri Yansıtma Hesabı : önceden saptanmış maliyet yöntemlerinin uygulandığı durumlarda, önceden saptanmış genel üretim giderleri, Fiili maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, "730- Genel 'Üretim Giderleri Hesabı"nın borcuna kaydedilen giderleri, bu hesabın alacağı karşılığı "151- Yan Mamuller Üretici Hesabı" ile diğer aktif, gider ve zarar hesaplarına borç kaydedilir.

Genel Üretim Giderleri Bütçe Farkları : Fiili üretim genel giderleri ile mal iyetlere yüklenen önceden saptanmış giderler arasındaki olumlu ya da olumsuz bütçe farklarının izlendiği hesaptı r. Olumsuz farklar hesabın borcuna olumlu farklar ise alacağına kaydedilir. Dönem sonlarında bu hesapilgili stok ve satış maliyeti hesaplarına aktarılarak kapatılır.

Genel Üretim Giderleri Verimlilik Farkları : Fiili üretim genel giderleri ile maliyetlere yüklenen önceden saptanmış giderler arasındaki olumlu ya da olumsuz verimlilik farklarının izlendiği hesaptır. Olumsuz farklar hesabın borcuna olumlu farklar ise alacağına kaydedilir. Dönem sonlarında bu hesapilgili stok ve satış maliyeti hesaplarına aktarılarak kapatılır.

Genel Üretim Giderleri Kapasite Farkları : Fiili üretim genel giderleri ile maliyetlere yüklenen önceden saptanmış giderler arasındaki olumlu ya da olumsuz kapasite farklarının izlendiği hesaptır. Olumsuz farklar hesabın borcuna olumlu farklar ise alacağına kaydedilir. Dönem sonlarında bu hesapilgili stok ve satış maliyeti hesaplarına aktarılarak kapatılır. 74 HİZMET ÜRETİM MALİYETİ Bu grup hizmet işletmeleri ileilgilidir . Hizmet işletmelerinde 71, 72 ve 73 gruplarda yer alan hesaplar kullanılmaz. Bu hesaplar yerine bu grubdaki hesaplar kullanılır. Hizmet işletmelerinin üretim maliyetlerinin izlenmesinde kullanılan hesaplar bu grupta yeralır.

Hizmet üretim Maliyeti : Hizmet işletmelerinde üretilen hizmetler için yapılan giderlerin fiili tutarları bu hesabın borcuna kaydedilir. Dönem sonlarında bu hesap "741- Hizmet liretim Mal iyeti Yansıtma" hesabı ile karşılaştırılarak kapatılır.

Hizmet Üretim Maliyeti Yansıtma Hesabı : önceden saptanmış maliyet yöntemlerinin uygulandığı durumlarda, önceden saptanmış hizmet maliyetini oluşturan giderler, fiili maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda "740- Hizmet liretim Mal iyeti Hesabı"nın borcuna kaydedilen tutarları bu hesabın alacağı karşılığı "622- Satılan Hizmet Maliyeti Hesabı"nın borcuna aktarılır. Dönem sonlarında bu hesap "740- Hizmet liretim Maliyeti Hesabı" ile karşılaştırılarak kapatılır.

Hizmet Üretim Maliyeti Fark Hesapları : Hizmet üretim maliyetlerininfiili tutarları ile önceden saptanmış hizmet üretim maliyeti arasındaki olumlu veya olumsuz farkların izlendiği hesaptır. Olumsuz farklar hesabın borcuna, olumlu farklar hesabın alacalına kaydedilir, Dönem sonlarında bu hesap "622 Satılan Hizmet Maliyeti Hesabına" aktarılarak kapatılır. 75- ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ : Bu grup araştırma ve geliştirme faaliyetleri ile -ilgili gider, yansıtma ve fark hesaplarından oluşur.

Araştırma ve Geliştirme Giderleri : Üretime devam olunan mamullerin maliyetlerini düşürmek, satışlarını arttırmak, bulunan yeni üretim çeşitlerinin işletmede kullanılmakta olan yöntem ve işlemlerini geliştirmek ya da yeni yöntem ve işlemler bulmak, üretimde kulla­ nılan teçhizatın yenilerinin ve mevcutlarının geliştirilmesine ilişkin araştırmalar yapmak, satış ve pazarlama faaliyetlerini geliştirmek ve diğer bir deyişle ticari alana uygulanması için yapılan giderlerin kaydedildiği hesaptır. Aktifleştirilmeyen araştırma ve geliştirme giderleri ile aktifleş- tirilmış olanlardan bu döneme isabet eden itfa payları bu hesabın borcuna kaydedilir, Dönem sonlarında bu hesap, "751- Araştırma ve Geliştirme Giderleri Yansıtma Hesabı" ile karşılaştırılarak kapatılır.

Araştırma ve Geliştirme Giderleri Yansıtma Hesabı : önceden saptanmış maliyet yöntemlerinin uygulandığı durumlarda, önceden saptanmış araştırma ve geliştirme giderlerifiili maliyet yöntemlerinin uygulandığı durumlarda "750- Araştırma Gel iştirme Giderleri Hesabı"nın borcuna kaydedilen tutarlar bu hesabın alacağı karşılığı, sonuç hesaplarında "630 - Araş- tırma ve Geliştirire Giderleri" veyailgili aktif hesaplara borç kaydedilir. Bu hesap, dönem sonlarında " 7 5 0 - Araştırma ve Geliştirme Giderleri Hesabı"yla kapa- tılır.

Araştırma ve Geliştirme Gider Farkları : Araştırma ve geliştirme fiili giderleri ile önceden saptanmış giderler arasındaki olumlu ya da olumsuz farkların izlendiği hesaptır. Olumsuz farklar hesabın borcuna olumlu farklar ise alacağına kaydedilir, Dönem sonlarında bu hesap "630- Araştırma ve Geliştirme Giderleri hesabı"na aktarılarak kapatılır. 76 PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ Bu grup araştırma ve geliştirme faaliyetleri ileilgili gider, yansıtma ve fark hesaplarından oluşur.

Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri : Mamulün stoklara verildiği ve hizmetin tamamlandığı andan itibaren bu mal ve hizmetlerin alıcılara teslimine kadar yapılan giderler bu hesaba borç kaydedilir, Dönem sonlarında bu hesap, "761- "azarlama Satış ve Dağıtım Giderle­ ri Yansıtma Hesabı" ile karşılaştırılarak kapatılır.

Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri Yansıtma Hesabı : önceden saptanmış maliyet yöntemlerinin uygulandığı durumlarda, önceden saptanmış pazarlama, satış ve dağıtım giderleriile , fiili maliyet yönte- mininuygulandığı durumlarda "760- PazarlamaSatış ve DağıtımGiderleri Hesabı ­ nın borcuna kaydedilengiderler buhesabınalacağı karşılığı "631-PazarlamaSatış ve DağıtımGiderleri Hesabı " n a devredilir . Dönemsonlarında bu hesap, "760- PazarlamaSatış ve Dağıtım Gider ­ leri Hesabı " ilekarşılaştırılarak kapatılır .

PazarlamaSatış ve DağıtımGiderleri Fark Hesabı : Pazarlamagiderlerinin fiili tutarları 11e önceden saptanmış giderlerarasındaki olumlu ya da olumsuzfarkların İzlendiği hesaptır . Olumsuzfarklar hesabın borcuna olumlufarklar ise alacağına kaydedilir . Dönemsonlarında bu hesap "631- Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri Hesabı ' naaktarılarak kapatılır . 77 GENEL YÖNETİM GİDERLERİ : Bu grupyönetim fonksiyonu ile ilgili gider , yansıtma ve fark hesaplarından oluşur .

: Bir işletmenin yönetimfonksiyonları , işletmepolitikasının tayini , organizasyon ve kadrokuruluşu , bürohizmetleri , kamuilişkileri , güvenlik , hukukişleri , personel işleri ,• kredi vetahsilatı da kapsayan muhasebe ve mali işler servislerin giderleri bu hesaba borçkaydedilir . Dönemsonlarında bu hesap, "

Genel YönetimGiderleri Yansıtma Hesabı : öncedensaptanmışmaliyetyöntemlerinin uygulandığı durumlarda, önceden, saptanmış genelyönetim giderleri , Fiili maliyetyöntemininuygulandığı durumlarda "770- Genel Yönetim Giderleri Hesabı " nın borcuna kaydedilengiderleri , hesabınalacağı karşılığı "632- Genel YönetimGiderleri Hesabı ' naborçkaydedilir . Bu hesap, dönemsonla ­ rında "770- Genel YönetimGiderleri Hesabı " ilekarşılaştırılarak kapatılır .

Genel Yönetim GiderFarkları Hesabı : Fiili genelyönetimgiderleri ile öncedensaptanmış giderler arasındaki olumlu ya da olumsuzfarklar bu hesabaalınır ve dönem sonlarında "63?- Genel YönetimGiderleri Hesabı " naaktarılarak kapatılır . 78 FİNANSMAN GİDERLERİ : Bu gruptaişletmeninborçlandığıtutarlarla ilgili olarakkatlanılan ve varlıklarınmaliyetine eklenmemiş bulunanfaiz ve benzeri giderlerle , yansıtma ve farkhesaplan yer alır .

FinansmanGiderleri Hesabı : İşletmefaaliyetlerinin aksamadanyürütülebilmesi amacıyla borçlanı ­ lantutarlarla ilgili faiz , kur farkları , komisyon ve benzerigiderler bu hesaba borç kaydedilir .

Finansman Giderleri Yansıtma Hesabı : Önceden saptanmış mal iyet yöntemlerinin uygulandığı durumlarda, önceden saptanmış finansman giderleri ilefiili maliyet yöntemlerinin uygulan- dığı durumlarda

Finansman Giderleri Fark Hesabı : Finansman Giderlerininfiili tutarları ile önceden saptanmış tutarları arasındaki olumlu ya da olumsuz farkların izlendiği hesaptır. Olumsuz farklar hesabın borcuna olumlu farklar ise alacağına kaydedilir, Dönem sonunda bu hesap "66- Finansman Giderleri" grubununilgili hesabına aktarılarak kapatılır. 0- 9 GİDER ÇEŞİTLER! Gider çeşitleri hesapları, mal ve hizmet üretiminde katlanılması gere­ ken maliyetlerin bünyesindeki harcama çeşitlerini ifade eder. Bu hesaplar, kuruluşların bünyelerine uygun biçimde detaylandırılır. Gider çeşitleri hesaplarının sabit, değişken ve yarı değişken olarak gruplan- dırılması mümkündür. Gruplar içindeki gider çeşitlerinin sabit, değişken ve yarı değişken biçimde ayırımı işletmelerin kendi ihtiyaç ve insıyatif lerine bırakılmıştır. Gider çeşitleri hesaplarının kodl amasında aşağıda belirtilen sınıflama esas alınmıştır. Gider hesapları grupları : 0 îlk madde ve malzeme 1 îşçi ücret ve giderleri 2 Memur ücret ve giderleri 3 Dışardan sağlanan fayda ve hizmetler 4 Çeşitli giderler 5 Vergi, resim ve harçlar 6 Amortismanlar ve tükenme paylan 7 Finansman Giderleri O - İlk Madde ve Malzeme Giderleri Ma1 ve hizmetlerin üretilmesini, işletme faaliyetlerinin devamlılığını sağlamak amacıyla tüketilen her türlü direkt ilkmadde ve malzeme, endirekt malzeme ve üretimleilgili dışarıyla yaptırılan işleri kapsar. 1- İşçi Ücret ve Giderleri İşletme faaliyetlerini yürütmek, üretim ve hizmetleri gerçekleştirmek amacıyla .çalıştırılan işçiler için tahakkuk ettirilen, (Esas İşçilik, fazla mesai, üretim primleri, ikramiyeler, yıllık izin ücretleri, S.Sigorta işveren primi, gece, primi, haftatatili ve geneltatil Ücretleri , hertürlü sosyal yar- dımlar veişçilere aitdiğer giderler gibi) her türlütutarları kapsar. 2- Memur Ücret ve Giderleri işletme faaliyetlerini yürütmek, üretim ve hizmetler gerçekleştirmek amacıylaçalıştırılan aylıklı yönetici , memur, büro personeli v.b. için tahakkuk ettirilen hertürlütutarları kapsar. 3- Dışardan Sağlanan Fayda ve Hizmetler işletme faaliyetlerini yürütmek, üretim pazarlama vediğer hizmetleri gerçekleştirmek amacıyladışarıdan sağlanan fayda ve hizmetler (elektrik, su, gaz bakım ve onarım, haberleşme , nakliye ilediğer fayda ve hizmetler) için yapılan giderleri kapsar. 4- Çeşitli Giderler Yukarıdabelirtilen giderlerdışında , işletme faaliyetlerini sürdürmek içinyapılması gerekli olan giderleri kapsar. Sigortagiderleri , kira giderleri, yolluk giderleri dava icra ve notergiderleri , iştirak payı ve aidat giderleri, çeşitli giderler gibi giderler bu grupta yer alır . 5- Vergi, 'Resim ve Harçlar Mevzuatgereğince tahakkukettirilen giderniteliğindeki vergi, resim veharçları kapsar. 6- Amortismanlar ve Tükenme Payları Maddi ve maddi olmayan duranvarlıklarile , özel tükenmeye tabi varlık ­ lar için ayrılan amortisman gideri ile tükenmepaylarını kapsar. 7- Finansman Giderleri işletmenin gerekyatırım gerekseişletme sermayesi ihtiyacını karşılamak üzereyaptığı kısa veya uzun vadeli borçlanmaların faiz, komisyon ve kur farkla­ rını kapsar. GiderÇeşitleri Hesaplarınınişleyişi : Eş zamanlı kayıt yöntemim uygulayanişletmelerde , giderler tahakkuk ettikçeilgili fonksiyonel giderhesaplarına - kaydedilirken , aynı anda yardımcı defterlerdeki söz konusu çeşithesaplarına da kaydedilir. Gider çeşitlerinin izlendiği yardımcı .defterkayıtlarının gider yerlerini degösterecek biçimde tutulması esastır . 10-99 GlDER YERLERİ Gideryeri , üretim ve hizmetlerinyapıldığı ve maliyetlerin oluştuğu , örgütün bir birimini ya da birimiçindeki bir yeri ifade eder. Giderlerin planlanması, kontrol edilmesi ve bu giderlerin dengeli bir biçimdetoplanıpdağıtılmasını sağlar . Gider yerlerinin saptanmasında genellikle kuruluşların organizasyon şeması esas alınır . Gider yerleri aşağıdaki gibi bölümlenir . - Esas üretim gider yerleri - Yardımcı üretim gider yerleri - Yardımcı hizmet gider yerleri - Yatırım gider yerleri - Üretim yerleri yönetimi gider yerleri - Araştırma vegeliştirme gider yerleri - Pazarlama, satış vedağıtım gider yerleri - Genel yönetim gideryerleri . Gider yerlerinin bölünlenmesinde yukarıda verilen gider yerleri grup- lanması esas olmakla beraber, kuruluşlarınişletme faaliyet alanı ile faaliyetin teknolojik akımına uygun olarakaçılacak gideryerleri , bu verilen ana grup başlıkları altında yeralabilir . 7/B SEÇENEĞİNDE MALİYET HESAPLARI Ticaret işletmeleri , isteyen küçük hizmetişletmeleri ve isteyen küçük üretimişletmeleri giderlerin izlenmesinde bu seçeneği uygular. Bu uygulamada; giderler defter-i kebirde maliyet dönemi boyunca çeşit esasına göreizlenir . Maliyet çıkarma dönemlerinde, söz konusu giderler gider dağıtım tablosu aracılığıyla fonksiyonlarına dönüştürülerekilgili gider yerlerine ve hizmet veya mamul maliyetlerine veya sonuç hesaplarına aktarılır. Gider çeşitlerinin fonksiyonlarına dönüştürülmesinde veilgili gider yerlerine yüklenmesinde, işletmeler İsterlerse gider çeşidi hesaplarındanilgili gider yerlerine ve fonksiyonel gider hesaplarına aktarmalar yapılmasını gerekti­ recek kayıt düzenini seçerler. İsterlerse, eş zamanlı kayıt düzenini bu seçenek 1ç1n de kullanarak, yardımcı defterlerde fonksiyonel gider hesaplarını ve gider yerlerini izleyebilirler. Bu suretle gider çeşitleri tahakkuk ettikçeilgili defter-i kebir hesaplarında izlenirken; aynı anda yardımcı defterlerde fonsiyon- larına göre izlenip eş zamanlı olarak gider yerlerine aktarılabilir. 7/B seçeneğinde işletmeler 79 No.lu gruptaki maliyet hesaplarını kulla­ nır. Bu uygulamada maliyet hesap grupları aşağıdaki gibi bölümlenir: 79 GİDER ÇEŞİTLERİ 790 ilk Madde Ve Malzeme Giderleri 791 Memur ücret Ve Giderleri 792 Personel Ücret Ve Giderleri 793 Dışarıdan Sağlanan Fayda Ve Hizmetler 794 Çeşitli Giderler 795 Vergi, Resim Ve Harçlar 796 Amortismanlar Ve Tükenme Payları 797 Finansman Giderleri 798 Gider Çeşitleri Yansıtma Hesapları 799 üretim Maliyet Hesabı Hesapların İşleyişi: Giderler tahakkuk ettikçe dönem boyunca 790-797 No.lu çeşit esasına göre bölümlenmişilgili gider hesaplarının borcuna kaydedilir. üretim ve Hizmet işletmelerinde, maliyet çıkarma dönemlerinde düzenle­ nen gider dağıtım tablosu sonucuna göre fonksiyonlarına ve gider yerlerine göre gruplanan çeşit hesaplarının toplam tutarları, "798- Gider Çeşitleri Yansıtma Hasabı" alacağı ile "799- üretim Maliyet Hesabı"na ve "630- Araştırma ve Geliş­ tirme Giderleri", "631- "azarlama Satış ve Dağıtım Giderleri", "632- Genel Yönetim Giderleri", "66- Finansman Giderleri" grubununilgili hesabına, "680- Ça­ lışmayan Kısım Gider ve Zararları" hesaplarınınilgili olanlarına veya aktifleşmesi gereken tutarlar 1seilgili aktif hesaplarının borcuna kaydedilir. Dönem sonlarında "799- üretim Maliyet Hesabı", 'üretim işletmelerinde "151- Yarı Mamuller Üretim" ve "152- Mamüller" hesaplarına, hizmet işletmelerinde 1se "622- Satılan Hizmet Maliyeti Hesabı"na devredilerek kapatılır. Ticaret işletmelerinde ise dönem boyunca gider çeşitlen hesabının bor­ cuna kaydedilen tutarlar, dönem sonlarında fonksiyonlarına dönüştürülerek sonuç hesapları arasında yer alan 630, 631, 63' hesaplan ile 66- Finansman Giderleri Grubu" ilgili hesabının borcuna, "798 - Gider Çeşitleri Yansıtma Hesapları"nın alacağına yazılır. 798 ve 799 No.lu hesaplar dönem) sonlarında karşılaştırılarak kapatılır. T.C. Resmi Gazete İlânlarla ilgili bütün müracaatlar Başbakanlık Basımevi Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğüne yapılır. Kuruluşu: 7 Ekim 1920 26 Aralık 1992 CUMARTESİ Sayı : 21447 İLÂN BÖLÜMÜ Yargı İlânları İzmir 7. Sulh CezaHakimliğinden : E . N o : 1991/1433 K . N o : 1991/2052 KararTarihi : 16/12/1991 Sanık : SanıkAbdurrahmanYılmaz , Abdullah oğ. Fatma ' dan olma, 1970 D.Iu, Diyar­ bakırMrk . PatihpaşaMah . Nüf . kayıtlı, Yenişehir 1137 S k . N o : 99 İzmir Suç : Kavgada SilahTeşhiri — Kesici AletleEtkiliEylem KanunMaddesi : T . C . K . 4 6 6 / 1 , 59. 647 S . K . 4 / 1 , 4 0 . ( T . C . K . ) 647 S . K . 6, T . C . K . 36. VerilenCeza : 125.000,—TL. ağır para cezasının tecili. Yukarıdahüküm özeti ve açık kimliği yazılı sanıkhakkında verilen gıyabi karar sanığın tümaranmasınarağmen bulunup tebliğedilemediğinden , 7201 Sayılı TebligatKanunun 28. vemüteakip maddeleri gereğince Resmi GazetedeIl â nen TebliğiKararın Resmi Gazetede teb­ liğ tarihinden itibaren 15 gün sonra kesinleşmiş sayılacağı ve ilânmasraflarının sanıktan alı­ nacağı ilânen tebliğ olunur. 26828 E . N o : 1992/1399 K . N o : 1 & 2 / 1 3 4 3 KararTarihi : 16/10/1992 Sanık : GashiKujüm , Yugoslavya PristinaUlpianaC-7 VLI . 9 d a oturur. Türkiyede tunslt olarak bulunur. Suç : Tehlikeli vasıta kullanmak. KanunMaddesi : T . C . K . 565/1, 647 S . K . 4 / 1 . mad . VerilenCeza : 2 8 . 0 0 0 , — T L . hafifpara cezası. Yukarıdahüküm özeti ve açık kimliği yazılı sanıkhakkında verilen gıyabi karar sanığın tümaranmasınarağmen bulunup tebliğedilemediğinden , 7201 sayılı TebligatKanunun 28. vemüteakip maddeleri gereğince Resmi Gazete'de ilânen tebliğikararın Resmi Gazete'de teb­ liğ tarihinden itibaren 15 gün sonra kesinleşmiş sayılacağı ve ilânmasraflarının sanıktan alı­ nacağı ilânen tebliğ olunur. 26830 Kağızman Kadasl ro Mahkemesi Hâkimliğinden : E . N o : 1990/45 Davacı : KemalGündağ , Fetullah oğlu, Karsili , Kağızman ilçesi, Yukançıynklıköyünden Davalı : Hazineyi TemsilenKağızmanMalMüdürlüğü Dava : Teshilin iptali ve tescil DavacıtarafındanMahkememize açılan, Tesbiıin iptali ve tescil davasınınyapılan açık yargılamasısırasında verilen arakararı gereğince; Davacının 2 5 0 . 0 0 0 , — T L . kesif avansım ilân tarihinden 10 günlük kesinsüre içerisinde Mahkememiz veznesineyatırmadığı taktirde 3402 S . Y . nın 3 6 / 1 . maddesi gereğince, keşif ve ilgili delillere dayanmaktan vazgeçmiş sayılacağıihtarı , davacıya gösterilen adresinde tebliğ edilememesi veikametgahıbulunmaması nedeniyle 7201 S.Y.nın 28 ve 29. maddeleri gereğin­ ce ilân suretiyle tebliğine karar verildiğinden ilân tarihinden itibaren 7 gün sonra teblir. edil­ miş sayılacağı ilânen tebliğ olunur. 26930 Diyarbakır Kadastro H â kimliğinden : Diyarbakır KadastroMahkemesinin 9/10/1990 tarih ve 1962/261 esas 1990/79 karar, 1962/274 esas 1990/77 karar, 1962/254 esas 1990/80 karar, 1962/266 esas 1990/78 karar, 1962/259 esas 1990/86 karar, 1962/323 esas 1990/72 karar, 1962/249 esas 1990/75 karar, 1962/246 esas 1990/81 karar, 1962/278 esas 1990/82 karar, 1962/322 esas 1990/71 karar, 1962/317 esas 1990/85 karar, 1962/315 esas 1990/84 karar, 1962/253 esas 1990/83 karar, 1962/267 esas 1990/73 karar, 1962/255 esas 1990/76 karar, sayılı dava dosyaları ile ilgilimah ­ kememizcedavanınaçılmamış sayılmasına dair verilen karar davacıHikmetNuh ' untüm ara­ malararağmen adresi tesbit edilemediğinden tebligatın yapılamadığı, 7201 sayılı tebligat kanunun 28 ve 29 maddeleriuyarınca Resmi Ga?elede ilânen tebliğine, ilânın tebliği tarihin­ den itibaren 15 gün içinde temyiz yolunabaşvurulmadığı taktirde adı geçen davacı mirasçı yönündenhükmün kesinleşeceği hususu ilânen tebliğ olunur. 26931 •—• Ankara 8. İcra Ceza H â kimliğinden : 1992/333 AliRıza veAyten ' dcnolma 1960 doğmlu , Malbeyanında bulunmamaksuçundan sa­ nık FatihPehlivan aleyhine yapılan yargılama sonunda mahkememizin 1992/333 esas ve 1992/1668 Sayılı ilâmı ile 10 gün hafif hapis cezası ile cezalandırılmasına karar verilmiş, sanık tüm aramalararağmenbulunamadığından mahkumiyetkararının sanığa ilânen tebliğineka ­ rar verilmiştir. İş bukararınsanığa ilân tarihinden itibaren 15 gün sonra tebliğ edilmiş sayılacağı karar yerinekaimolmak üzere ilânen tebliğ olunur. 26839 •— Kuşadası SulhHukukH â kimliğinden : 1992/239 DavacıAzize Birsen Kırlangıç vekili tarafından Şeref Kartal ve arkadaşları aleyhine an ortaklığın giderilmesidavasının Mahkememizdeyapılanduruşması sırasında verilen ara a a - rı gereğince : Davalılar Şeref Kartal - Hüseyin Kartal - Ersen Kartal veTülayAkman adlarına çıKa'- Ulan davetiyelerin bila tebliğ iade edildiği, dava ile ilgili belgeleriduruşmagününe kadar ibraz veyagöndermedikleri , duruşmanın bırakıldığı 5/2/1993 tarihindeduruşmaya gelmedikleri veya kendilerini bir vekilte temsil ettirmedikleri takdirdeHUMK . nun 509. maddesi gereğince yar­ gılamayayokluklarında devam edileceği ve karar verileceği dava dilekçesi ve davetiye yerine kaimolmaküzere ilânen tebliğ olunur, 26920 BAŞBAKANLIKBASJMP ' ' KDV . dahi!) 2.000 — T L . 26 Aralık 1992 RESMİ GAZETE Sayı:21447 Mükerrer ithalât işlerine dair Sirküler İÇİNDEKİLER Yürütme ve İdare Bölümü Sayfa Tebliğ Muhasebe Sistemi Uygulama Genci Tebliği 1 İlan Yargı İlanları 111